The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.42.9
Bhāratabhāvadīpa 6.42.9
- Language
- Sanskrit
6.42.9
evaṃ dvābhyāṃ ślokābhyāṃ tāmasarājasau mukhyāveva tyāgāvuktau | tāmasarājasayoramukhyatyāgayorasambhavasya bhagavataiva mohāttasya parityāga iti kāyakleśabhayādyattyajediti ca sūcanāt | na hyevaṃ sambhavati | mūḍhaśca karoti ceti vipratiṣedhāt | yadi karoti naiva mūḍhaḥ, yadi mūḍhastarhi naiva karoti | evaṃ yadi kāyakleśādbibheti naiva karoti, yadi karoti naiva kāyakleśādbibheti, tasmātkaroti ca kāyakleśādbibheti ceti vipratiṣiddham | atastāmasarājasayoramukhyatyāgayorasambhavāttau naivoktau | sāttvikastvamukhyatyāgaḥ sambhavati | yathā sphaṭike japākusumāśrite lauhityaṃ vivekināṃ pratītita evāsti na vastuta evamātmani īśvarādhīne vivekināṃ kartṛtvaṃ pratītita evāsti na vastuta iti vaktuṃ śakyam | evaṃ ca kartṛtvābhiniveśaśūnyaḥ pumān pratītitaḥ karotyeva na vastuta iti sambhavatyamukhyo'pi sāttvikastyāga iti tameva mukhyatyāge'dhikārahetuṃ prathamamāha -- kāryamiti | kāryaṃ kartavyamityeva yatkarma niyataṃ nityaṃ kriyate he arjuna! saṅgaṃ phalaṃ ca tyaktvaivetyavadhāraṇaṃ prāguktasyātyāgapakṣasya vyāvṛttyartham | sa evambhūtastyāgaḥ sāttviko mataḥ, vede dṛṣṭaḥ | tathā ca śrutiḥ “īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ yatkiñca jagatyāṃ jagat | tena tyaktena bhuñjīthā mā gṛdhaḥ kasyasviddhanam” iti | īśā īśena parameśvareṇa sarvakāryakaraṇakartrātmapravartakena idaṃ jagatsthāvarajaṅgamaṃ jagatyāṃ brahmāṇḍe sthitaṃ vāsyamācchāditaṃ vyāptam | yena hetunā sarvaṃ tadadhīnaṃ tena kāraṇena tyaktena tyāgena kartṛtvabhoktṛtvābhimānavarjanena bhuñjīthāḥ viṣayānbhuṅkṣva | mā gṛdhaḥ gardhaṃ mā kārṣīḥ | kasyasviddhanaṃ na kasyāpi tatra svāmitvamastīti vṛthaiva tatra gardha ityarthaḥ | evaṃ karmāṇyapi yajñādīni kartṛtvābhimānaṃ tyaktvā kurvatastava karmalepo na bhaviṣyati | etadvyatirekeṇa tava upāyāntaraṃ ca nāstītyagrimamantreṇa pradarśyate “kurvanneveha karmāṇi jijīviṣecchataṃ samāḥ | evaṃ tvayi nānyatheto'sti na karma lipyate nare” iti | idameva mukhyaṃ svamataṃ bhagavatā pradarśitam | etānyapi tu karmāṇīti śloke | nanu nityānāṃ phalameva nāsti kiṃ tyaktavyamiti cet | itaeva bhagavadvacanātteṣāmapi phalamastīti jānīhi | niṣphalasya vedenānuṣṭhāpanāsambhavāt | tathācāpastambaḥ “tadyathāmre phalārthaṃ nimite chāyāgandhāvanūtpadyete evaṃ dharmaṃ caryamāṇamarthā anūtpadyante” iti ānuṣaṅgikaṃ phalaṃ nityānāṃ darśayati | akaraṇe pratyavāyasmṛtyāpi teṣāṃ pratyavāyaparihāraḥ phalamiti pradarśyate |dharmeṇa pāpamapanudati ityādinā ca nityeṣvapi karmasu phalaṃ dṛśyate tadeva vaktavyamiti na ko'pi doṣaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit