The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.5.13
Bhāratabhāvadīpa 6.5.13
- Language
- Sanskrit
6.5.13
tarhi kimasya pramāṇaṃ kā vā ākṛtistavābhimatetyāśaṅkyāha - sudarśanamiti | sudarśano nāma jambūvṛkṣaviśeṣastannāmāṅkito'yaṃ dvīpaḥ sudarśanadvīpaḥ | kṛtsnaṃ brahmāṇḍamityarthaḥ | taṃ pramāṇata ākṛtitaśca prakarṣeṇa vakṣyāmi | tuśabdaḥ pakṣāntaravyāvṛttyarthaḥ | parimaṇḍalaḥ paramāṇumātraṃ parimāṇato durlakṣya ityarthaḥ | ‘eṣo'ntarātmā cetasā veditavyaḥ' ityātmavaditi bhāvaḥ | parimaṇḍala ityasya sarvatovṛttarūpaḥ kandukākāra iti vyākhyāne prāgeva doṣa uktaḥ | atha cakrākāra ityucyate cenna | cipiṭākāre tasmin parimaṇḍalaśabdasyāyogāt cakrasaṃsthita ityanena cakravat saṃsthitaṃ saṃsthānamākāro'syetyanenaiva siddhatvācca | ayaṃ hi śabdastārkikāṇāṃ paramāṇuparimāṇe prasiddhaḥ | na cānena parimāṇenopetaṃ niraṃśaṃ vastu siddhyati yasya kasyāpyalpapārimāṇasya daśadigavacchedyapradeśabhedavattvena tasyāpi niraṃśatvāyogāt | na hi paramāṇoḥ pūrvadigavacchinno deśaḥ pratīcyā'pyavachidyata iti vaktuṃ śakyaṃ dṛṣṭavirodhāt | tasmātparimaṇḍalaśabdo durlakṣyasadvastumātravacanaḥ | tārkikāṇāṃ paramāṇurapi tādṛśa eva | tatra pāribhāṣikaparimāṇakalpanaṃ prasthānabhedāpādanārthaṃ śūnyakāraṇatānirāsārthaṃ ceti dik | evaṃ sudarśanadvīpasya parimāṇamuktvā ākāramāha - cakrasaṃsthita iti | paridṛśyamānarāṣṭrākāra ityarthaḥ | 'cakraṃ rāṣṭrāsrayorapi' iti viśvaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit