Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.6.3

Bhāratabhāvadīpa 6.6.3

Language
Sanskrit

6.6.3

prāgāyatāḥ pūrvapaścimasamudrasparśinaḥ | atreyaṃ śāstrānubhavayoravirodhena bhūkalpanā pratibhāti | yathā hastamātrasya caturastrasya caturviṃśatyaṅgulāni pariṇāhaḥ ṣaṇnavatyaṅgulāni paridhiḥ kiñcinnyūnāni catustriṃśadaṅgulāni karṇo bhavati | evam aṣṭādaśasahasrāṇi ṣaṭśatāni ca jambūparvasañjñitāyā bhuvaḥ pramāṇamuktam | tadevātra paridhitvena kalpitaṃ taccaturthāṃśatvena catvāri sahasrāṇi ṣaṭśatāni pañcāśacca yojanānyekaiko bhuja iti tadeva samacaturasrasya viṣkambhapramāṇam asya karṇaḥ śulbaśāstroktarītyā ṣaṭsahasrāṇi pañcaśatāni ṣaṭsaptatiśca yojanāni tasyāsya bhūcaturasrasya caturbhiḥ samudrairveṣṭitasya koṇā dikṣu vartante | tena dakṣiṇasyāṃ diśi rāmasetau dvayoḥ samudrayoḥ sandhiḥ | evamitarāsvapi dikṣu samudrasandhayo jñeyāḥ | yastvatra jyotirvidāṃ bhūparidhiḥ saptāṅganandābdhiyojana 4967 sammito'bhimataḥ sa evāsmākaṃ caturasraviṣkambhaḥ khabāṇarasavedamitaḥ 4650 yattu etayorantaraṃ saptendurāmāḥ 317 tadapi yajamānenordhvabāhunā prapadocchritena samapādasthitena vā unmitasya sūtrasya yaḥ pañcamo'ṃśaḥ sa hasta iti vikalpasya kātyāyanādibhiruktatvāddhastapramāṇabhedakalpanayā yojanabahutvālpatvavacanena samādheyam | tathāḥ bhūmeścaturasratve'pi tanmadhyasthamatyucchritaṃ meruṃ pradakṣiṇīkurvataḥ sūryasya mārgo maṇḍalākāro'stīti na bauddhābhimataṃ sūryadvayaṃ kalpyaṃ bhavati | anyat sarvaṃ yuktyaviruddhaṃ jyotirvinmatamevātrānusartavyam | yattu purāṇe pañcāśatkoṭiyojanaṃ bhūgolapramāṇamityuktaṃ tadapyacintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa sādhayedityanenaiva pratyuktam | avyavasthitatvānmatānāmanirvacanīyavāda eva śaraṇīkaraṇīya ityeva varam | yadvā | sarvatra yatpramāṇaṃ dṛṣṭaṃ tadviṃśāṃśena tadbodhyaṃ tena pañcāśatkoṭisthāne sārddhakoṭidvayavistārā bhūmiḥ | lakṣasthāne pañcasahasravistāro jambūdvīpaḥ | navasahasrasthāne sārdhacatuḥśatayojanāyāmaṃ bharatakhaṇḍamiti | āsman pakṣe udāhariṣyamāṇavaiṣṇavādivākyebhyo jambūdvīpaścaturdalakamalākāraḥ tasyāścāntaḥparidhiḥ ṣaṭśatādhikānyaṣṭādaśayojanasahasrāṇi | trayastriṃśacchatāni madhyavyāsaḥ | tena phalataḥ pañcasahasravyāsatā jñeyā | evaṃ sati yadā prāgāyato himācalaḥ pūrvapaścimasamudrau spṛṣṭvā'sti tadā'yaṃ bharatavarṣastrikoṇo bhavati | tena pṛthivī trikoṇeti lokapravādo'nubhavaścānusṛto bhavati | anyathā bharatavarṣasya dhanurākāratve bhūmadhyarekhāyā laṅkātaḥ setumārgeṇa prasthitāyāḥ | 'purī rakṣasāṃ devakanyā'tha kāñcīsitaḥ parvataḥ paryalī vatsagulmam || purī cojjayinyāhvayā gargarāṭaṃ kurukṣetrameṣā bhuvo madhyarekhā' iti smaryamāṇayā madhyarekhayā kurukṣetrasya rāmasetuḥ sannihito dvārakā ca dūre syāt | dvārakā samīpe setuśca dūre iti pratyakṣamupalabhyate | bharatavarṣasya trikoṇatvamityeṣaiva kalpanā sādhīyasīti dik ||

Linked texts (1)