Kundamala 2.6-2
Kundamālā 2.6-2
- Language
- Sanskrit
2.6-2
sī--kiṃ mama samādiṭṭho vaṇavāso ? (ka)
'kena punaḥ samādiṣṭaḥ'—iti | yadi nāmbayā madhyamayā vanavāso'nujñātaḥ kaḥ
punarasau jano yena syāddiṣṭaḥ | rāmamātā lakṣmaṇajananī ca prakṛtyā saumye na
sītāvanavāsamādeṣṭumalam | madhyamā cāmbā nādiṣṭavatīti pūrvameva viditaṃ sītayeti
vicikitsāparāyā stasyāḥ samucita eṣa praśnaḥ
'kathaṃ samādiṣṭaḥ' iti—prāṇavallabho rāmabhadraḥ preyasīresourcemanāgasaṃ janakanandinīṃ
parityakṣyatīti nākalayituṃ śakyaṃ tayā cetasāpīti yuktameva 'katha' miti padam
vāṣpastambhaṃ aśruviṣṭambham, aśrūṇi viṣṭabhyetyarthaḥ | niṣpāpāyāḥ satyāḥ sītāyā
iyamavahelanā kasya sacetaso na duḥkhāya ? tathāca sarvapratyakṣasya lakṣmaṇasya hṛdaye
kāruṇyodrekavaśāt pūrvaṃ durnivāro'śrubhāro netrayoḥ prādurabhūt , dhairyeṇa tu punaravaṣṭabdho'sau lakṣmaṇena | 'vaktamupacakrame'—iti śeṣaḥ
yadāha lakṣmaṇastadeva darśayati 'āryyasye' ti—
āryasya ādeśaḥ iti eva yatnataḥ vaktumicchāmi | tathāpi bhāratī hṛdayaṃ gatvā
granthi badhnātīti yojanā | āryasya sammānyasya, agrajatvāt | ādeśaḥ ājñā
evaṃ tvayā madvacanādvijñāpyā jānakītyevaṃrūpā'nujñetyarthaḥ | ityeva, etasmādeva hetoḥ
kevalam, na punaḥ sītāyāḥ vṛjinaleśo'pyasti yena saivamucyeteti bhāvaḥ | vaktumicchāmi kathayituṃ pravarte | yatnataḥ yatnād | eteṣāṃ vajrasamānāṃ niṣṭhurāṇāṃ vacasā
muccāraṇaṃ na khalu prayatnaṃ nāpekṣate ityarthaḥ | tathāpi | mahati prayatne kriyamāṇe'pītyarthaḥ
bhāratī śabdāvalī hṛdayaṃ gatvā hṛtpradeśaṃ prāpya granthi badhnāti | 'ive'tyadhyāhāryam ?
na hi satyameva hṛdaye granthibandhaḥ sambhavati
mudrārākṣase candragupto'pīdṛśamivabhāvaṃ pradarśayāmāsa, tathāhi—
'āryājñayaiva mama laṅghitagauravasya buddhiḥ praveṣṭumavane rvivaraṃ pravṛttā
ye satyameva na gurūn pratimānayanti teṣāṃ kathaṃ nu hṛdayaṃ na bhinatti lajjā' || iti
sītāpavādarūpā ye śabdāḥ proccārayitavyāḥ pūrvaṃ te manogatāḥ | 'yanmanasā
manute tadvācā vadati'—ityukteḥ | hṛdayagatāśca te śabdāḥ pūrvaṃ hṛdayameva tathā granthimad
vidadhati yathā te tatra praveṣṭumasamarthā bhavanti | na hi granthimati vastuni kasyacitpraveśaḥ
sambhavati | hṛdaye'pi te śabdāḥ paryavasthātumasamarthāḥ kimu vācīti bhāvaḥ
la--na kevalaṃ tava, ātmano'pi
sī--kahaṃ vitra ? ( kathamiva ? )
la--prakāmabhukte svagṛhābhimānāt
suhṛjjanenāhitayāgavahnau
āryasya ramye bhavane'pi vāsastava pravāse vanavāsa eva