Kundamala 2
Kundamālā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.1 — 1 part
- 2.2 — 2 parts
- 2.3 — 3 parts
- 2.6 — 2 parts
- 2.16 — 2 parts
- 2.17 — 1 part
- 2.26 — 4 parts
- 2.27 — 2 parts
- 2.32 — 3 parts
2.1.p1
nāndyante tataḥ praviśati sūtradhāraḥ
2.2
jvālevordhvavisarpiṇī pariṇatasyāntastapastejaso
gaṅgātoyataraṅgasarpavasatirvalmīkalakṣmīriva
sandhyevārdramṛṇālakomalatano rindoḥ sadāsthāyinī
pāyādvastaruṇāruṇāṃśukapilā, śambhorjaṭāsantatiḥ
2.2.p1
ādiṣṭo'smi pariṣadā—tatrabhavato'rārālapuravāstavyasya kaverdiṅnāgasya kṛtiḥ kundamālā nāma, sā tvayā prayoktavyeti, tayāvadasya sandarbhasya prayogasācivyavidhāyinī māryāmāhūya raṅgabhūmimavatarāmi
2.2.p2
nepathye
2.3
ita ito'vataratvāryā
sū—aye konu khalvayamāryāsamāhvānena sahāyamiva me sampādayati | ( vilokya ) kaṣṭaṃ bhoḥ | kaṣṭaṃ bhoḥ | atikaruṇaṃ vartate—
laṅkeśvarasya bhavane suciraṃ sthiteti
rāmeṇa lokaparivādabhayākulena
nirvāsitāṃ janapadādapi garbhagurvīṃ
sītāṃ vanāya parikarṣati lakṣmaṇo'yam
2.3.p1
iti niṣkrāntaḥ
2.3.p2
sthāpanā.
2.3.p3
tataḥ praviśati rathādhirūḍhā sītā sārathirlakṣmaṇaśca
2.4
la—ita ito'vataratvāryā | etāni gahanatarulatā pratāna
saṃruddhatayā rathapraveśāyogyāni bhāgīrathītīrakānanāni | tadavataratvāryā
sī—vaccha, lakkhaṇa, adippauttaturaṃgamaveakaṃpiadehā ettha ṇa
pāremi saṃṭhāduṃ, kiṃ puṇa odariduṃ
la—sumantra, nanu turaṃgamaniyamane kriyatāṃ yatnaḥ
su—kriyamāṇamapi yatnamativarttante gāndharvapriyā vājinaḥ
tathā hi—
amī patadbhiḥ śravaṇeṣbamandaṃ vikṛṣyamāṇāḥ kalahaṃsanādaiḥ
anāṃśravāṃḥ pragrahasaṃyamasya turaṃgamāstūrṇataraṃ prayānti
2.5
la-sumantra ! atirabhasapravṛttavegatvādanālakṣitasamaviṣamāsturaṃgamā gaṃgāprapāte syandanaṃ vinipātayanti, tat sarvātmanā kriyatāṃ
yatnaḥ
su—( rajjvākarṣaṇamabhinayati )
amī turaṅgamāḥ śravaṇeṣu amandraṃ patadbhiḥ kalahaṃsanādaiḥ
vikṛṣyamāṇāḥ pragrahasaṃyamasya anāśravāḥ tūrṇataraṃ prayānti
la-eṣa sthito rathaḥ, tadavataratu devī
sī-(avatīyaṃ parikrāmati )
la-sumantra ! dīrghamārgapariśrāntā ete turaṅgamāḥ, tadviśrāmayaitān
su-yadājñāpayati devaḥ ( iti rathamadhiruhya niṣkrāntaḥ)
la-(parikramya ātmagatam )
samādiṣṭo'hamāryeṇa, athavā svāminā--vatsa lakṣmaṇa ! devyāḥ
kila sītāyāḥ rāvaṇabhavanasaṃsthānāccāritraṃ prati samutpannavimarśānāṃ
paurāṇāmanyādṛśāḥ pralāpāḥ pravarttante, tanna śaknomi sītāmātrasyaṃ
kṛte śaraccandranirmalasyekṣvākukulasya kalaṅkamutpādayitum | sītayā
cāhaṃ garbhiṇībhāvasulabhena dohadena bhāgīrathīdarśanaṃ prārthitaḥ
tasmāt tvamanena gaṅgāgamanavyājena sumantrādhiṣṭhitaṃ rathamāropya
kasmiṃścidvanoddeśe parityajya nivarttasva--iti | tadahamapi svajanavistrambhanirviśaṅkāṃ devīmādāya gṛhahariṇīmiva vadhyabhūmiṃ vanamupanayāmi
sī - vaccha lakkhaṇa ! adisaidagabbhabharuvvahaṇaparissaṃtā ṇa
ppahavaṃti me calaṇā | tā aggado bhavia ṇiivehi kīsadūre bhaavaī bhāīraī vaṭṭaditti
vatsa lakṣmaṇa ! atiśayitagarbhabharo dvahanapariśrāntau na prabhavato
me caraṇau | tadagrato bhūtvā nivedaya kiyaddūre bhagavatī bhāgīrathīṃ
vartata iti
la-nantvāsannaiva bhagavatī bhāgīrathī, tadalaṃ viṣādena, saṃprāptā
eva vayam | paśya-śrādāya paṅkajavānanmakarandagandhān
karṣannitāntamadhurān kalahaṃsanādān
śītāstaraṅgakaṇikā vikirannupaiti
gaṃgā'nilastava sabhājana kāṅkṣayeva
2.6
sī—( sparśaṃ nāṭayati ) saṃpadaṃ jaṇaṇīkarapparisasuhasīalassa
bhāīraītaraṃgamārudassa pariseṇa parissamassa via pāvassa parikkhao jāo, taha vi dohadakudūhalaṃ gaṃgāvagāhaṇe maṃ samutsāhedi
tā imādo taḍappapādādo jaha parissaṃtā odarāmi taha ādesehi
me maggam
sāmprataṃ jananīkarasparśasukhaśītalasya bhāgīrathītaraṅgamārutasya
sparśena pariśramasyeva pāpasya parikṣayo jātaḥ | tathāpi dohadakautūhalaṃ gaṅgāvagāhane māṃ samutsāhayati | tadasmāttaṭaprapātādyathā pariśrāntāvatarāmi tathādeśaya me mārgam
la-( nirdiśya) atyantaviśrāntamanuṣyasaṃcāratayā duravatārāstaṭapradeśāḥ | tasmāt prapadamāsthāya samyakvāmena nīvāralatāṃ kareṇa jānuṃ samālambya ca dakṣiṇena
pade pade me padamādadhānā śanaiḥ śanairetu muhūrttamāryā
2.6.p1
sī—(yathokramavatīrya) vaccha suṃ parissaṃtaṃmi, etassi pāavacchāyāe muhuttaṃ upavisia vissamissaṃ | ( ka )
la—yadabhirucitaṃ devyai
2.6.p2
sītā upaviśya viśrāntiṃ nāṭayati
2.7
la—aho asaṃhāryaparicchadāḥ sukṛtinaḥ | tathāhi—
taraṅgā vījante sajalakaṇikān śītamarutas—
tathaite saṅgītaṃ dadhati kalahaṃsāḥ kalagiraḥ
sakhīvacchāheaderyeyaṃ ramayati pariṣvajya hṛdayaṃ
vane śūnye'pyasmin parijanavatī vātrabhavatī
2.8
sī—jaha bhaṇidaṃ kumāreṇa, sañjaṇamajjhagadāe vivva ettha ahiramadi me hiaaṃ | (ka)
(ka) yathā bhaṇitaṃ kumāreṇa, svajanamadhyagatāyā ivātrābhiramate me
hṛdayam
la—( ātmagatam ) eṣā viśrāntā sukhopaviṣṭā ca devī, tadayamevāvapsaro yathāsthitaṃ vyavasitum | ( prakāśam ) ( sahasā pādayornipatya ) ayamanavaratapravāsaduḥkhabhāgī nirlakṣaṇo lakṣmaṇo
vijñāpayati—sthirīkriyatāṃ hṛdayam
sī—( sasambhramaṃ ) avi kusalaṃ aṃa uttassa ? (ka)
(ka) api kuśalamāryaputrasya ?
la- - (vanaṃ nirdiśya) evaṃ gate kīdṛśaṃ kuśalamāryasya ?
sī0- - ajjae kekaīe puṇo vi samādiṭṭho vaṇavāso ? (ka)
la- -samādiṣṭo vanavāsaḥ, na punarambayā
sī- -keṇa uṇa samādiṭṭho ? (kha)
la- -āryeṇa
sī- -kahaṃ samādiṭṭho ? (ga)
la—(vāṣpastambhamabhinaya )
āryasyādeśa ityeva vaktumicchāmi yatnataḥ
tathāpi hṛdayaṃ gatvā granthi badhnāti bhāratī
2.6-2
sī--kiṃ mama samādiṭṭho vaṇavāso ? (ka)
'kena punaḥ samādiṣṭaḥ'—iti | yadi nāmbayā madhyamayā vanavāso'nujñātaḥ kaḥ
punarasau jano yena syāddiṣṭaḥ | rāmamātā lakṣmaṇajananī ca prakṛtyā saumye na
sītāvanavāsamādeṣṭumalam | madhyamā cāmbā nādiṣṭavatīti pūrvameva viditaṃ sītayeti
vicikitsāparāyā stasyāḥ samucita eṣa praśnaḥ
'kathaṃ samādiṣṭaḥ' iti—prāṇavallabho rāmabhadraḥ preyasīresourcemanāgasaṃ janakanandinīṃ
parityakṣyatīti nākalayituṃ śakyaṃ tayā cetasāpīti yuktameva 'katha' miti padam
vāṣpastambhaṃ aśruviṣṭambham, aśrūṇi viṣṭabhyetyarthaḥ | niṣpāpāyāḥ satyāḥ sītāyā
iyamavahelanā kasya sacetaso na duḥkhāya ? tathāca sarvapratyakṣasya lakṣmaṇasya hṛdaye
kāruṇyodrekavaśāt pūrvaṃ durnivāro'śrubhāro netrayoḥ prādurabhūt , dhairyeṇa tu punaravaṣṭabdho'sau lakṣmaṇena | 'vaktamupacakrame'—iti śeṣaḥ
yadāha lakṣmaṇastadeva darśayati 'āryyasye' ti—
āryasya ādeśaḥ iti eva yatnataḥ vaktumicchāmi | tathāpi bhāratī hṛdayaṃ gatvā
granthi badhnātīti yojanā | āryasya sammānyasya, agrajatvāt | ādeśaḥ ājñā
evaṃ tvayā madvacanādvijñāpyā jānakītyevaṃrūpā'nujñetyarthaḥ | ityeva, etasmādeva hetoḥ
kevalam, na punaḥ sītāyāḥ vṛjinaleśo'pyasti yena saivamucyeteti bhāvaḥ | vaktumicchāmi kathayituṃ pravarte | yatnataḥ yatnād | eteṣāṃ vajrasamānāṃ niṣṭhurāṇāṃ vacasā
muccāraṇaṃ na khalu prayatnaṃ nāpekṣate ityarthaḥ | tathāpi | mahati prayatne kriyamāṇe'pītyarthaḥ
bhāratī śabdāvalī hṛdayaṃ gatvā hṛtpradeśaṃ prāpya granthi badhnāti | 'ive'tyadhyāhāryam ?
na hi satyameva hṛdaye granthibandhaḥ sambhavati
mudrārākṣase candragupto'pīdṛśamivabhāvaṃ pradarśayāmāsa, tathāhi—
'āryājñayaiva mama laṅghitagauravasya buddhiḥ praveṣṭumavane rvivaraṃ pravṛttā
ye satyameva na gurūn pratimānayanti teṣāṃ kathaṃ nu hṛdayaṃ na bhinatti lajjā' || iti
sītāpavādarūpā ye śabdāḥ proccārayitavyāḥ pūrvaṃ te manogatāḥ | 'yanmanasā
manute tadvācā vadati'—ityukteḥ | hṛdayagatāśca te śabdāḥ pūrvaṃ hṛdayameva tathā granthimad
vidadhati yathā te tatra praveṣṭumasamarthā bhavanti | na hi granthimati vastuni kasyacitpraveśaḥ
sambhavati | hṛdaye'pi te śabdāḥ paryavasthātumasamarthāḥ kimu vācīti bhāvaḥ
la--na kevalaṃ tava, ātmano'pi
sī--kahaṃ vitra ? ( kathamiva ? )
la--prakāmabhukte svagṛhābhimānāt
suhṛjjanenāhitayāgavahnau
āryasya ramye bhavane'pi vāsastava pravāse vanavāsa eva
2.10
sī--vaccha, paripphuḍaṃ kahehi, ajja kahaṃ mama vaṇavāso ayyauttassa vaṇavāsotti ? (ka)
la--kimaparaṃ kathayāmi mandabhāgyaḥ
tyaktā kila tvamāryeṇa cāritraguṇaśālinā
mayāpi kila gantavyaṃ tyaktvā tvāmiha kānane
2.19
sī-hā tāda, ayya kosilāhiva, ajja uvaradosi | (kha)
la-( sasambhramam ) kaṣṭaṃ bhoḥ ! kaṣṭaṃ bhoḥ ! nirghātapātadāruṇenānena parityāgavārtāśravaṇena nūnamuparatā devī| (nirvarṇya) diṣṭyā
śvasiti| tatkonu khalvasyāḥ pratyānayane'bhyupāyaḥ| (viṣādaṃ nāṭayati) āścaryamāścaryam—
bhāgīrathīśīkaraśītalena sambhāvyamānā mṛdunānilaina
madbhāgyaśeṣeṇa ca bodhyamānā pratyāgatā rājasutā kathañcit
2.12
sī-vaccha lakkhaṇa ! kiṃ gadosi ? (ka)
la-ājñāpaya, tiṣṭhāmyeṣa mandabhāgyaḥ
sī-kiṃ uvālaṃbhia aṃhi pariccattā | (kha)
la-kīdṛśo devyā upālambhaḥ
sī-aho me adharaṇattaṇaṃ, kiṃ uvālambhamettaeṇa viṇā ṇiruddivaṃhi
kiṃ atthi kiṃ vi deṇa saṃdiṭṭaṃ ? (ga)
la-asti
sī-kahehi kahehi | (gha)
la-tulyānvayetyanuguṇeti guṇonnateti
duḥkha sukha ca suciraṃ sahavāsinīti
jānāmi kevalamahaṃ janavādabhītyā
sīte tyajāmi bhavartī na tu bhāvadoṣāt
2.13
ayamāryasya saṃdeśaḥ
sī--kahaṃ jaṇavādabhayeṇetti | kiṃvi vaaṇīaṃ me atthi ? (ka)
la--kīdṛśamāryāyā vacanīyam
ṛṣīṇāṃ lokapālānāmāryasya mama cāgrataḥ
agnau śuddhiṃ gatādevī kintusī.... ( lajjāṃ nāṭayati ) kahehi, kiṃtu- (kha)
la....loko niraṅkuśaḥ
2.14
sī....aggisutthisaṃkittaṇeṇa paḍivodidamhi | rāvaṇabhavaṇauttaṃto
puṇovi uvvādiadi | sīdāe vi ṇāma evvaṃ saṃbhāvīaditti
savvahā alaṃ mahilattaṇeṇa | evvaṃ pariccattā | ṇu paricattāmmi
kiṃ ṇa khu juttaṃ mama ajjauttapariccattaṃ attāṇaṃ pariccaiduṃ, kiṃ
ṇa khu tassa evva ṇiranukosassa samāṇo eso pasao
pekkhidavvotti vaaṇīakaṃṭakopahidaṃ jīvidaṃ parirakkhāmi |(ga)
la-anugṛhīto'smi | (utthāya praṇamati) idamaparamārtheṇa sandiṣṭam
sī-kiṃ ṇu khu bhavissadi | (ka)
la-tvaṃ devi cittanihitā gṛhadevatā me
svapnāgatā śayanamadhyasakhī tvameva
(ka) kinnu khalu bhaviṣyati
dārāntarāharaṇaniḥspṛhamānamasya
yāge tava pratikṛtirmama dharmapatnī
2.15
sī-evvaṃ saṃdiśaṃteṇa ajjauttreṇa parittāadukkhaṃ mayi niravasesaṃ
avaṇīdaṃ, ṇahi taha aṇṇāsattā paiṇo itthiājaṇassa dukkhaṃ
uppādedi jaha aṇṇāsatto | (ka)
la—kaḥ pratisandeśaḥ ?
sī—kassa ? (ka)
la—āryasya
sī—evvaṃ gadevi paḍisaṃdeśo | ajjūṃṇaṃ uṇa mama vaśraṇādo pādavavaṃdaṇaṃ kadua viṇṇavehi--evvaṃ ahaṃ ṇīrakkhā sāvadasamāiṇṇe
vaṇe paḍivasaṃtī a savvahā hiaeṇa ayyāhiṃ aṇugahīdavvetti | (kha)
la—pratigṛhītaiyamājñā | āryasya na kiñcit sandiṣṭam
sī—taha ṇiṣṭhuro ṇāma saṃdīsīaditti appaḍihadavaaṇadā esā
lakkhaṇassa, ṇa sīdāe dhaṇṇattaṇaṃ | taha mama vaaṇādo taṃ jaṇaṃ
viṇṇavehi--maṃdabhāiṇīṃ aṇusoaṃto vaṇṇassasaparikālaṇaṃ
ahigghaṃto attāṇaṃ ṇa bādhehi saddhamme sasarīre sāvadhāṇo
hohitti | vacca lakkhaṇa, kiṃ uvālaṃbhābhi mahārāaṃ ? (ga)
spṛhaṇīyaguṇairmahātmābhiścarite vartmani yacchatāṃ manaḥ
vidhiheturaheturāgasāṃ vinipāto'pi samaḥ samunnateḥ || iti
la—kimetāvatyapi na prabhavati devī ?
sī—evvaṃ vi taṃ jaṇaṃ viṇṇavehi—ṇa juttaṃ tava niravarāhaṃ imaṃ jaṇaṃ
sapadi hiaādo ṇivvāsiduṃ, kiṃ uṇa visaādotti | (ka)
la--sandeṣṭavyamāryayā sandiṣṭamāryā nirvāsitā nāma hṛdayātprabhaviṣṇunā
kathaṃ gṛhād gṛhaṃ nāma kathaṃ janapadādapi
2.16
sī--evvaṃ vi mama vaaṇādo viṇṇavidvvo-sā tapovaṇavāsiṇī
savvahā sīmantaaṇihidena aṃjaliṇā viṇṇaveditti jai
ahaṃ ṇigguṇā ciraparicidetti vā, aṇāhetti vā, sīdetti
vā, sumaraṇamettaeṇa aṇugahidvveti | (ka)
la— imaṃ sandeśamākarṇya kṣate kṣāramivāhitam
daśāmasahyāṃ śokasya vyaktamāryo gamiṣyati
2.16.p1
sī—adimahide vi saamaṃḍale kahaṃ tumaṃ soṃtti ettiāṃ dukkhasahāyā, saṃpadaṃ mae viṇā tae ekkeṇa eso ciṃtidavvo | tumaṃ
bhādussasarīre sāvahāṇo hohitti | (ka)
la-anurūpametanmahānubhāvatāyāḥ
sī--vaccha lakkhaṇa, paṇamidavvā tue mama vaaṇādo rāhavaularāadhāṇī bhaavadī aojjhā, sussūsidavvo paḍimāpado mahārāo, sāhidavvā ajjūṇaṃ āṇatti, samassāsidavvā piaṃvadā
mama piasahīo, sumaridavvā savvakālaṃ maṃdabhāiṇī | (ka)
2.16.p2
iti roditi
2.17
la-(sodvegam)
āryāṃ svahastena vane vimoktuṃ śrotuñca tasyāḥ paridevittāni
sukhena laṅkāsamare hataṃ māmarjīvayanmārutirāttavairaḥ
2.17.p1
vilokya
2.18
ete rudanti hariṇā haritaṃ vimucya
haṃsāśca śokavidhurāḥ karuṇaṃ rudanti
nṛttaṃ tyajanti śikhino'pi vilokya devīṃ
tiryaggatā varamamī na paraṃ manuṣyāḥ
2.16-2
sī0--vaccha lakkhaṇa, āsaṇṇātthamayo sūro | dūre a ido māṇusasaṃpādo | uḍḍīṇā pakkhiṇo | saṃcaraṃti sāpadā | gaccha, ṇa
juttaṃ parilaṃbidum | (ka)
vimoktuṃ tasyāḥ paridevittāni ca śrotum āttavairaḥ mārutiḥ laṅkāsamare sukhena hataṃ
mām ajīvayat—iti yojanā
vilokya paritodṛṣṭvā ityarthaḥ
devīṃ vilokya aita hariṇāḥ haritaṃ vimucya rudanti, śokavidhurāḥ haṃsāśca
karuṇaṃ rudanti, śikhino'pi nṛttaṃ tyajanti, amī tiryaggatāḥ varaṃ na paraṃ manuṣyāḥ
ityanvayaḥ
la- - (añjaliṃ badhvā) sarvapaścimo'yaṃ lakṣmaṇasya praṇāmāñjaliḥ
tatsāvadhānaṃ parigṛhyatām
sī-ṇiccāvahidā khu ahaṃ | (ka)
(ka) nityāvāhitā khalvaham
la—vijñāpayāmi devīm—
āryaṃ mitraṃ bāndhavān vā smarantyā
śokādātmā mṛtyave nopaneyaḥ
ikṣvākūṇāṃ santatirgarbhasaṃsthā
seyaṃ devyā yatnato rakṣaṇīyā
2.20
sī—appaḍihadavaaṇo khu somittī | (ka)
la—iyamaparā vijñāpanā
sī—kā aṇṇā ? (ka)
la—jyeṣṭhasya bhrāturādeśādānīya vijane vane
parityaktāsi devi tvaṃ doṣamekaṃ kṣamasva me
2.21
sī—( sasambhramam ) jeṭṭhavaaṇāṇuvatti tumetti paritosakāle ko
doso āsaṃkīyadi ? (kha)
la—( sapradakṣiṇaṃ praṇamya parikrāmati )
sī—( roditi )
la—( diśo'valokya ) bho bho lokapālāḥ, śṛṇvantu bhavantaḥ—
eṣā vadhūrdaśarathasya mahārathasya
sī—adi silāhaṇijjāiṃ akkharāim̐ suṇīaṃdi | ( ka )
la—rāmāhvayasya gṛhiṇī madhusūdanasya
sī--kudo me tādiso vāhadheo ? ( kha )
la—nirvāsitā patigṛhāt—
sī—( karṇau pidadhāti )
la--vijane vane'smin
ekākinī vasati rakṣata rakṣatainām
2.22
sī-- (garbhaṃ darśayati ) -
la-enāmapi bhagavatīm āryāyāḥ kṛte vijñāpayāmi-jātaśramāṃ kamalagandhakṛtādhivāsaiḥ
kāle tvamapyanugṛhāṇa taraṅgavātaiḥ
devī yadā ca savanāya vigāhate tvāṃ
bhāgīrathi ! praśamaya kṣaṇamambuvegam
2.23
ye kecidatra munayo nivasantyaraṇye
vijñāpayāmi śirasā praṇipatya tebhyaḥ
strītyujjhitetyaśaraaiti kulāgateti
devī sadā bhagavatītyanukampanīyā
2.24
eṣo'ñjalirviracito vanadevatānāṃ
vijñāpanāṃ kṣaṇamimāmavadhārayantu
suptā pramādavaśagā viṣamasthitā vā
yatnādiyaṃ bhagavatībhiravekṣaṇīyā
2.25
bho bho hiṃstrā bhūmireṣā bhavādbhiḥ
varjyā deśo na pravekṣyaḥ pareṣāṃ
mṛgyo mṛgyo vipravāse sakhīnāṃ
yūyaṃ sakhyo mā kṣaṇaṃ muñcatainām
2.26
sakhyo nadyaḥ svāmino lokapālāḥ
mātargaṅge bhrātaraḥ śailarājāḥ
bhūyo bhūyo yācate lakṣmaṇo'yaṃ
yatnādrakṣyā rājaputrī gato'ham
2.26.p1
praṇamya niṣkrāntaḥ
2.26.p2
sī—kahaṃ saccaṃ eva maṃ ekkāiṇīṃ pariccaia gado lakkhaṇo, (vilokya)
haddhī haddhī ! atthamido sūro, sareṇa vi lakkhaṇo ṇa dīsaī, hariṇā
vi saaṃ āvāsaṃ āacchanti, uḍḍīṇā pakkhiṇo, saṃcaraṃti
sāpadā, acchādīya yadi aṃdhakāreṇa diṭṭhī, ṇiṃmāṇusaṃ mahāraṇṇaṃ, kiṃ karemi maṃdabhāgnā, kīsa araṇṇāhiṃ pavvajami
ekkāiṇī adesa asalākā ti gāṃ mi mi (?) kiṃvā khu mae
pāpaṃ kidaṃ, jassa dāṇiṃ eva virahaṃ savvahā aṇubhāvidohni,
kahaṃ dehavitonali (?) kahaṃ dāva lakkhaṇaṇiuttāvarṇadevatā..............kahaṃ de rāhavakulakamāudā vasiṣṭhavaṃmīippamuhā mahāppahāvā mahesiṇo te dāṇiṃ maṃ parittā a
abhidehitti ? (ka)
2.26.p3
iti mohaṃ gacchati
2.26.p4
tataḥ praviśati vālmīkiḥ
2.27
vā—( sasambhramam )
ākarṇya jahnutanayāṃ samupāgatebhyaḥ
sandhyābhiṣekavidhaye munidārakebhyaḥ
ekākinīmaśaraṇāṃ rudatīmaraṇye
garbhāturāṃ striyamatitvarayāgatosmi
2.27.p1
tadyāvattāmevānveṣayāmi
2.27.p2
anveṣaṃ nāṭayati
2.28
sī-(pratyāgamya) ko esa maṃ vijjaī | (vicintya) ṇa kovi,
āṇattikaralakkhaṇaviṇṇattiā aṇuñcaritti bhaavaī bhāīraī
taraṃgāe māmaṇugahṇādi | (ka)
vā-ayamandhakārasaṃruddhatayā dṛṣṭissañcārasya na dṛśyate, ataḥ śabdāpayiṣye | ayamahaṃ bhoḥ
sī-(saharṣam) vaccha lakkhaṇa paḍiṇiuttosi ? (kha)
vā-nāhaṃ lakṣmaṇaḥ
sī-(avakuṇṭhaṃ nāṭayati) acāhidaṃ, aṇṇo eso ko vā parapuruso,
kahaṃ dāṇiṃ vāraissaṃ mahāhidaṃ^2 | (vicintya) evvamitthiāhaṃ eāiṇī a | (ga)
vā—eṣa sthitosmi | vatse, tavāpyalaṃ parapuruṣaśaṅkayā, divasāvasānasavanāya bhāgīrathīṃ samupāsya pratinivṛttebhyo munidārakebhyastvadvṛttāntamupalabhya tapodhano'haṃ tvāmevābhyupapattumupāgataḥ | pṛcchāmi cātrabhavatīm—
dharmeṇa jitasaṅgrāme rāme śāsati medinīm
kathyatāṃ kathyatāṃ vatse vipadeṣā kutastava
2.26-2
sī—tado evva puṇṇacaṃdādo me asaṇipādo | (ka)
vā—kāmaṃ rāmādeva hi vipattimupāgatā ?
sī—aha iṃ | (kha)
vā—yadi tvaṃ varṇāśramavyavasthābhūtena mahārājena nirvāsitāsi tat
svasti bhavatyai, gacchāmyaham | (parikrāmati )
sī—aha viṇṇavemi—| (ga)
vā—kathaya
sī—jai rahuvareṇa ṇivvāsidetti bhañadā ṇāṇukaṃpaṇīā, esā
uṇa gabbhagadā rahusaaradilīpadasarahapahudīṇaṃ tādṛsīṇaṃ saṃtaditti dāṇiṃ paḍipālaṇīā | (gha)
vā—(pratinivṛtya) kathamikṣvākuvaṃśamudāharati, tadanuyokṣye | vatse !
kiñca daśarathasya vadhūḥ ?
sī—jaṃ bhaavaṃ āṇavedi | (ka)
vā—kiñca videhādhipaterjanakasya duhitā ?
sī—aha iṃ | (kha)
vā—kiñca sītā ?
sī--ṇahi sīdā, bhaavaṃ maṃdabhāiṇī | (ga)
vā--hā hato'smi mandabhāgyaḥ | kiṃkṛto'yamatrabhavatyāḥ prāsādatalādadho'vatāraḥ ?
sī—( lajjāṃ nāṭayati )
vā—kathaṃ lajjate ! bhavatu, yogacakṣuṣāhamavalokayāmi | ( dhyānamabhinīya ) vatse ! janāpavādabhīruṇā rāmeṇa kevalaṃ parityaktā,
natu hṛdayena | niraparādhā tvamasmābhiraparityājyaiva | ehyāśramapadaṃ gacchāvaḥ
sī—koṇu tumaṃ ? (ka)
vā—śrūyatām
so'haṃ cirantanasakhā janakasya rājñastātasya te daśarathasya ca bālamitram
vālmīkirasmi visṛjānyajanābhiśaṅkāṃ
nānyastavāyamabale śvaśuraḥ pitā ca
2.30
sī—bhaavaṃ vaṃdāmi | (ka)
vā—vīraprasavā bhava, bhartuśca punardarśanamāpnuhi
sī—tumaṃ loassa vammīī, mama uṇa tādo evva, tā gaccha sayaṃ
assasapadaṃ | (gaṅgāmavalokyāñjaliṃ baddhvā) bhaavai bhāīrai !
jai ahaṃ sotthiṇā gabbhaṃ abhiṇiutteāmi tadā tava diṇe diṇe
suṭṭhu ūchāe kuṃdamālāe uvahāraṃ karaissam | (kha)
vā-atyantaduḥkhasañcāro'yaṃ mārgaḥ, viśeṣatastvāṃ prati; tadyathā
yathā mārgamādeśayāmi tathā tathā samāgantavyam
etasmin kuśakaṇṭake laghutaraṃ pādau nidhatsvāgrataḥ
śākheyaṃ vinatā namasva śanakairgartto mahān vāmataḥ
hastenāmṛśa tena dakṣiṇagataṃ sthāṇuṃ samaṃ sāmprataṃ
puṇye'smin kamalākare caraṇayornirvartyatāṃ kṣālanam
2.31
sī-(yathoktaṃ parikāmati)
vā- (nirddiśya)
ikṣvākūṇāñca sarveṣāṃ kriyāḥ puṃsavanādayaḥ
asmābhireva pacyante mā śuco garbhamātmanaḥ
2.32
kausalyāpādaśuśrūṣāsaukhyaṃ vṛddhāsu lapsyase
paśya sakhyo bhaginyaśca tavaitā munikanyakāḥ
2.32.p1
iti niṣkrāntāḥ sarve
2.32.p2
prathamo'ṅkaḥ
atha dvitīyo'ṅkaḥ
2.32.p3
tataḥ praviśato dve munikanyake