Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 1.29.5

Mitabhāṣiṇī 1.29.5

Language
Sanskrit

1.29.5

gacchatīti | anvaya—prativāta nīyamānasya ketoriva mama hi śarīra puro gacchati, cīnāṃśukamiva asaṃsthitaṃ ceta paścāt dhāvati | vyākhyā—‘prativāta vātopratikūla 'nīyamānasya' uhyamānasya na tu svaya' gacchata [ kaitupace acetanatvāt, rājapace autsukyābhāvāt [ 'ketoriva dhvajasyeva' 'mama hi' mama tāvat 'śarīra' [ kaitupace dhvajadaṇḍa, rājapace vapu ] 'pura' agre 'gacchati' manda manda calati 'cīnāṃśuka cīnadeśodbhavaṃ dhvajacasanam 'iva asaṃ,sthitam' asthira cañcalam [ cīnāṃśukapade laghavaina hetunā vāyunā abhibhūtatvāt, ceta pacce śakuntalā vyāpāraṇa abhibhūtatvāt ] 'ceta ' citta 'paścāt dhāvati' javena yāti [matta' vegitāyā gatī dhāvādeśa ] | kartavyabuddhirmā nayati na tvahamito yāmi | tenāha dhvaja iva| śakuntalā ca vātasa itirikta | śarīra meṃ dhvajadaṇḍa iva, cetaśca dhvajavasanamiva | śakuntalārūpāya vātasakṛte pratikulamaha karttavyabuddhinā nīyamānaḥ | dehī me dhvajadaṇḍa ivamanda puro yāti, cetastu asthira mṛtaṃ dhvajavasanamiva paścāt dhāvati | atra iva śabdau dvi pāyya || [ "asaṃ sthita” ( ta-, vi-, nyā )—"asaṃstuta” ( rā, ma- ) ] || [ 'sarve' abhinetārau janā niṣkrāntā, ragamañcāt vahirgatā | tadānīmapi sakhībhyāṃ śakuntalā vahina gatā | ita pūrvaṃ gantumārabdhā hi sā | vyājavilambī'pi jñāta | adhunā ca sarve api, rājā sakhyau śakuntalā ca ityarthaṃ 'niṣkrāntā ] [ tata iti| ( 'vidūṣaka' iti śabdo nama sahāya vikṛtaveṣo vikṛtāṅgo brāhmaṇa viśeṣa' viśaṣya ' khinna iva lakṣyamāṇa 'praviśati' )| vidūṣaka iti| bho diṣṭam' aho me bhāgadheyam|

Linked texts (1)