Abhijnanasakuntalam 2.2.3
Mitabhāṣiṇī 2.2.3
- Language
- Sanskrit
2.2.3
2 (a) vāgeva iti vāṅmāvam speech only, mayūravya sakādi| nityasamāsa | tena | "mātra kātsnrtsye'vadhāraṇe"| Here avadhāraṇe| b jāpyate-ji+ṇic +laṭū se karmaṇi| ji becomes jñā when ṇic follows by "kroṅ jīnoṃṇau", utkarṣaprāpti and is akarma ka | "jayiryathābhibhavajñorāśī rye'smāvakarma ka utkarṣaṃ prāptirāśyośca itine'rthe sakarmaka ||" rājeti| 'aya' gātrāṇām 'upaghāta' staśca 'kuta' kasmāta prāpyata | vidūṣeti | 'svayama' ātmanā 'akṣi' kasyāpi janasya cakṣu 'ākulīkṛtya' aṅgalyādinā janābila kṛtvā 'aśruṇa kāraṇa' hetu kila pṛcchasi kasmāta pṛcchasi ? athe te praśno na me rocate [ kila ityarucau ]| rājeti | 'na avagacchāmi' na budhyate mayā | vidūṣeti | vetasa ' jalalatābheda 'kubjasya, bhugnapṛṣṭhasya janasya līlāṃ' ceṣṭā 'viḍambayati' anukaroti 'yat tata kim adhyana ' vetasasyaiva 'prabhāveṇa' mahinā 'nanu' uta 'nadīvegasya' srotasa ? vārdhape nanu | atra pañcameka prastūtya tadvākṣepakī dvitīyaḥ prastuta. [ "nanvākṣepe paripraśne" iti haima || "nanu" [ rā-, vi-, ma- ] - "athavā" [ ta-, nyā- ] ]|| to force', cp. "ātmā sacita suddhairttimāśritya vaitasīm"-Raghu IV. (b) prabhāveṇa-bhavanam bhāva | ghañ bhāve| prakṛṣṭo bhāva prāditata- | tena | Here ca"| The na is vibhaktistha , thus prabhāvena or prabhāveṇa | But the Vrittikara allows only प्रभावेन। (c) Reading ननु implies आक्षेप disappHence I prefer ननु ।
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit