Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 3.25

Mitabhāṣiṇī 3.25

Language
Sanskrit

3.25

aho iti | 'prārthitānāmarthānāṃ siddhaya' niṣpattaya 'vighnavatya' atarkitevighne ryuktā [ bhṛvi matup ] |
muhuriti | anvaya –pakṣmalākṣyā aṅ‌gulisaṃvṛtādharoṣṭha pratiṣedhākṣaraviklavābhirāma, uro vivarti mukhaṃ mayā kathamapi unnatitaṃ hi na tu cumbitam | vyākhyā—'pakṣmaṇi' pakṣparomavato [ prāśaste matvarthīyo lac ] 'akṣiyo' yasyā tathāvidhāyā tasyā aṅkuntalāyā 'aṅgulibhiḥ saṃhataḥ' ācchāditaṃ 'adharoṣṭho' nicaloṣṭho yasmin hastena saha oṣṭhācchādanādeva 'pratiṣedhākṣaraiṣu' niṣedhavyañjakākṣaraiṣu 'viklavaṃ' dīnaṃ mandasphoṭhārāre noccavadam | tacca tata 'abhirāmaṃ' manoharañca 'muhu' vāraṃ vāraṃ 'aṃsayo' khasayoḥ vivṛttaṃ' sā parivṛtte viskṛte yat tadāvidhaṃ 'mukhaṃ mayā kathamapi, katipayaratnena vivṛtaṃ vyāṣṭya 'unnamitaṃ hi' unnamitameva 'na tu cumbitam' | bahūnapi vighnān vyatītya yada tasyā vadanamunnamitavān tadā mene siddhameva prārthitam | kintu tadeva dītayā vivṛtya vadanaṃ naiva cumbitam | itiviplavaśca siddhaya | ["cumbitaṃ tu" ( rā-, ta-, kā-, mū- "cumbitaṃ tat" ( vi0 )]||
sarvata iti | 'sarvata' sarvāsu niṣtu [ saptamyarthe tasi ] 'avalokya' | anaya-tasyāḥ śarīralulitā śilāyām iya puṣpamayī śayyā | tasyā' nakhaiḥ arpitaḥ nalinīpatre eṣa klānto manmathalekhaḥ | tasyā hastāta bhraṣṭam ida visābharaṇama | iti cākṣuṣa mānekṣaṇa [san] śūnyādapi vetasagṛhāt sahasā nirgantu na īśo'smi | vyāsyā'tasyā' śakuntalāyā [ etaduttaratrāpi saṃ badhāte ] 'śarīreṇa lulitā' marditā 'śilāryā' prastaratale 'iya puṣpamayī' kusumakalpitā 'śayyā' śayanīya dṛśyate | tatra kā virahiṇī śayitāsīt itīva māṃ smārayati | tasyā nakhai arpita utkīrṇavarṇaiḥ 'nalinīpatre' kamaladale 'eṣa klānto mlāna 'manmathalekha' madanalipi bhāti | iha sā mayi bhāvamavadhaṃ yat ityeṣa me kathayati | tasyā 'hastāt bhraṣṭa' cyutam 'ida visābharaṇa mūṇālavalayam bhāste | yadāsīt cancanādyāślesāya ityetanme nivedayati | 'iti' ebhiḥ prakārai 'cākṣuṣamāne' labdhe 'īkṣaṇa' netraṃ yasya tathāvidha san 'śūnyādapi' priyāvirahitādapi vetasagṛhāt' vānoramaṇḍapāt 'sahasā' jhaṭān 'nirgantu' bahiryātu 'na īśo'smi' na samartho'smi | priyopabhukta tat tat vastu me dṛṣṭi badhnāti, tena nena virahiṇa ṭā sāmavasthāṃ kārito nāhamito gantu samartha | [ cāsakṣamāna-( ta-, kā-)"cākṣuṣamāna" (rā- vi-, ma- ) || "īśo'smi" (ta-, kā- ) - "śaknomi" ( rā, ba ) - "śakto'smi" ( ma0 ) ] ||

Linked texts (1)