Abhijnanasakuntalam 3.26.4
Mitabhāṣiṇī 3.26.4
- Language
- Sanskrit
3.26.4
yadyeti | 'adya yathā' yena prakāreṇa 'paśyāmi tathā' tena prakāreṇa yadi tāta paśyati tasya anumatam' anumodita 'bhavet' | ekameva vastu bhinnaprakāreṇa dṛṣṭaṃ bhinna miva bhāti | madṛśā yadi tāta paśyeta, nūnamanumodeta sa | guṇavate iti | 'kanyakā guṇavate' guṇine 'pratipādanīyā' sampradātavyā 'iti' eṣa 'prathamo' mukhyo, saṅkalpa' abhilāṣa' gurujanasya ityartha | 'tam' saṅkalpa 'yadi daivameva gurujanasya prayāsa vinā ekatla daiva 'sampādayati' saphalayati | 'nanu' [ avadhāraṇe ] 'aprayāsena' prayatnābhāvena 'kṛtārtha ' siddhaprayojano 'gurujana' | kanyā satpātre deyā iti nirvivādam | dānaśca daivādhīnarmāpa puruṣaprayatnamapekṣate | "na hi suptasya sihasya praviśanti mukhe mṛgā"| tat tātena ka kṛto yatna ? daivameva kevalamimā satpātrasyāmakarot | tadana toṣa eva bhavitā nātasya na roṣa | [ "aprayāsena" rā-, vi- "alpāyasena" (ma-) ] || 1. (a) tasya-anukte karttari ṣaṣṭhī by the rule "ktasya ca varttamāne" (b) anumatam-anu + mana + kta karmaṇi varttamāne | 2 कथमिव - See Ante 3 (a) guṇavate-guṇā santi asya iti guṇa + matup = guṇavān qualified tasmai | Used substantively "viśeṣaṇabhāvaprayogo viśeṣyapratipattau" iti vāmana | (b) kṛtārtha -kṛta siddha arthaṃ prayojanamasya having the purpose served bahu - | (c) aprayāsena-pra + yasa + ghaña bhāve = prayāsa effort na "tatsādṛśyamabhāvaśca tadanyatva tadalpatā| aprāśastya virodhaśca nañarthā ṣaṭ prakīrttitā. ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit