Abhijnanasakuntalam 4.15
Mitabhāṣiṇī 4.15
- Language
- Sanskrit
4.15
saṅkalpitamiti | anvaya mayā tavārthe prathamameva saṅkalpitam ātmasadṛśa bhartāraṃ va sukṛtairgatā | iyaṃ navamālikā cūtena saṃśritavatī | samprati aham asyāṃ tvayi ca vītacintaḥ | vyākhyā—'mayā tavārthe' tvannimittaṃ 'prathamameva' duṣyantameva tapovanāgamanāt prāgeva 'saṅkalpitaṃ' manasā abhīpsitam 'ātmanaḥ' tava 'sadṛśaṃ' yogyaṃ 'bhartāraṃ' patiṃ 'tvaṃ' sukṛtai ' 'nijapuṇyai' matprayāsa' vinaiva 'gatā' prāptā | 'iyaṃ' purovartinī 'navamālikā' vanajyotsnā 'cūtena 'saṃśrita' saṃśraya [ bhāve kta ] asti yasyā. tādṛśī jātā [ saṃśritaśabdānmatup ] | itya 'samprati' adhunā aham 'asyā' navamālikāyā ‘tvayi ca’ vidūre ‘vītā’ vigatā ‘cintā’ utkaṇṭhā yasya etādṛśaḥ sañjātaḥ | he kanye me tava vanajyotsnā ca | dve api patnyau | advitīyī'ham | [ murkham (rā-vi-, ma-)—“tadarthaṃ vyapuvargato'si | eṣāmtu samprati vara tvāma vītacintaḥ kānta samopasahakāramisaṃ kariṣye ||” (rā-, vyā-) ] | iti iti | ‘itaḥ’ asyāṃ diśi ‘panthānaṃ’ gantavyaṃ mārgaṃ ‘pratipadyasva’ pratigaccha | ityeti | ‘eṣā’ vanajyotsnā yuvyorhaste nikṣepa nyāsaḥ | ayamiti | ‘aya jana’ eṣa sakhījanaḥ | kasyo haste ityarthaḥ | (bāṣpaṃ’ vasu ‘viharata’ muñcata )|
anasūne iti | 'ruditvā alam' {alayogat kvā}| 'nanu' batsane | 'bhavatībhāmeva' nānyena 'śakuntalā sthirīkarttavyā' rodanāt vārayitavyā | rodananiṣedhe niyuktā svaya rodiṣi iti kutsitametat | tāteti | 'eṣā garbheṇa' garbhabhāreṇa 'mantharā' mandagati ataeva 'uṭajasya' paryyantānāyā 'paryyanteṣu prāntabhūmiṣu 'carati yā tathāvidhā āsannaprasavā ityatha mṛgavadhū yadā anagha ' avyamana sukha ityartha 'prasavo' yasyā tādṛśī 'bhavati tadā me kamapi priyanivedayitāra' śubhavāttāhara 'visarjayiṣyasi' | sukhena prasūtā iti vāttām̐ me prerayitavyā | śakuntaleti | 'gati' gamanasya 'bhaṅga' vādhā 'rupayitvā' abhinauya | 'nivasane' vastre "sajjate' lagati ("yadmabhiprāyepu sajjate" iti bhāṣyaprayogādātmanepadam) | 'parāvartta te' valitastvaga paścāt avalokayati | [“sajjate” (rā-, vi-) "sajjati" (ma-)-]|
connot travel far because गर्भमन्थरा। [b] घनघ &c —"घघ व्यसनpāpayoḥ"| ghagha is here vyasana calamity. avidyamānamagham yasmin ghanavaḥ safe &c [c] priya &c. – priyaṃ sādhu nivedayati iti priya + ni + vid + ṇic + van karttari sādhukāriṇi | 3 idam—karmavivakṣāyāṃ dvitīyā | ṣaṣṭhī is attached when there is śeṣavivacā | 4 sajjate—sañj + laṭ te | The root is ubhayapadī, "yadabhiprāyeṣu sajjate" iti bhāṣyaprayogāt |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit