Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 4.21

Mitabhāṣiṇī 4.21

Language
Sanskrit

4.21

kāśyapa iti| he 'vatse ki' nimittam 'evaṃ kātarā' bhīrvā 'pasi' | prakārārthametat || pabhijaneti | anvaya—vatase, tvam pabhijanavato bhartu ślāghye gṛhiṇīpade sthitā [satī], tasya vibhavagurubhi kṛtyai pratikṣaṇam pākulā [satī], acirāt prācīvārka pāvana tanayaṃ prasūya ca, mama virahajāṃ śuca na gaṇayiṣyasi| vyākhyā—he 'vatase, tvam' praśasta 'pabhijana ' kula yasyāsti,tasya, mahākulīnasya ityarthaḥ ['kuleṣvabhijanī janmabhūmyāmapi' ityamara ] 'bhartu.' patu 'ślāghye' praśasyatāheṃ 'gṛhiṇīpade' gṛhiṇīsthāne sthitā' bhatta' nehagāminī tadgatahṛdayā sato, 'tasya' bhartuḥ 'vibhavena' sampadā 'gurubhi' mahadabhi 'kṛtyai.' kārye karaṇai 'pratikṣaṇa' nirantaram 'pākulā' vyagrā gurvyā kāyyaṃ cintayā prāptasaṅkaṭahṛdayā satī, 'acirāt' śīghra 'prācī' pūrvā pūrvā dik 'arka' pūjya sūryyam' iva pāvana' pujya 'tanaya' putra prasūhya ca' putrasūnehena kāladṛṣṭyā ca mato ‘mama virahajāṃ’ viyogajanitā ‘śuca ’ śokam [“manyuśoko tu śuka striyām” ityamara ] ‘na gaṇayiṣyasi’ na cintayiṣyasi| anubhūtāmapi śucaṃ vāsaktatayā na gurvī sambhāvayiṣyasi | kāśyapa iti | ‘te’ tava sambandhe ‘yata icchāmi’ yata akathitamadhunā me manasi vartate ‘tat astu’ phalatu| iti vastunigūhanam | śāpakāraṇaṃ pratyākhyānaṃ divyena cakṣuṣā paśyan menakānukampāmīhamāna āha— “yadicchāmi te tadastu”, mayi dūre menakā tvāṃ rakṣatu, iti bhāva |
itīti | sakhyā upetya tayoḥ samīpa gatvā ubhayostulyādarā iti heto rāha 'sama' yugapat eva 'pariṣvajethām' āliṅgatam | sakhyautaḥ | 'yadi nāma' yadi sambhāvyetat 'sa rājā pratyabhijñāne' saṅketo'smatpūrveya mayā iti jñāne 'manthara ' śithilaḥ, alasa vimukha iti yāvat 'bhavet' 'tata tasmai idam ātmana' tasyaiva rājña 'nāmadheyena' nāmnā 'aṅkita' mudritam 'aṅgulīyaka darśaya' | śakuntaleti | 'anena sandehena' yadvavā vyutpanteraśaṅkayā 'ākampitā' bhītā 'asmi',—iti bhāvikā viṣamogdhādā | [ "sandahena" ( rā-, ma-)—"sandehena" ( ta-, di-, kā- ) ] | 1 tasyai-“karmaṇā yamabhipraiti-’ iti sampradāne caturthī| sam+diśa+ghañ karmaṇi = sandeśa instruction sandeha is śaṅkā suspicion, sandehena|

Linked texts (1)