Abhijnanasakuntalam 4.22
Mitabhāṣiṇī 4.22
- Language
- Sanskrit
4.22
kāśyapa iti | 'niḥśvāsena' duḥkhaniḥśvāsena 'saha' āha | śamamiti | anvaya -he vatse tvayāracitapūrvaṃ m uṭajadvāri virūḍha nīvārabali vilokyata mama śoka katha nu śamameṣyati | vyākhyā - he 'vatse tvayā pūrvaṃm' ita prāk 'racita' vihitam [ "bhūtapūrve caraṭ" iti nirdeśād pūrvaśabdasya paranipāta ] uṭajasya' parṇaśālāyā ' 'dvāri' praveśa eva 'virūḍhama' aṅkuritam [ ata sadaiva darśanapathe sthitvā smārakam ] 'nīvāramaya bali ' pūjopahāra 'vilokayata ' paśyato 'mama śoka ' tāpa 'katha nu' kathamapi na [iti kāku ] 'śama' śāntim eṣyati' gamiṣyati { gamanāthasya idhāto laṭ ] | iyaddina yā mama balikarmaṇi sāhāyye sthitāsīt sā gatā, ityaniśaṃ smarikṣa katha' śoka śamanetram | ["dvāri virūḍhama” (vi-) - "dvāravirūḍham" (rā ta-, nyā-, ma-)] |
gaccheti | 'te panthāna ' dine dine gantavyā adhvāna [ pratidina bhinna iti bahuvacanam | avivakṣite bhinnatvaṃ tu ekavacanameva | "śāntānukūlapavanaśca śivaśca panthā ' iti yathā | ] ( 'śakuntalā niṣkrāntā sahayāyinaśca' anucarāśca niṣkrāntā iti liṅgavacanavipariṇāmena yojanīya ) ||
sakhyāviti | 'hā dhik' iti ātmano bhāgya nindata | 'vanarājyā' kānanaśreṇyā 'antaritā' vyavahitā adarśanīyā jātā | [ “antaritā" ( ta-, nyā- )— "antarhitā ( rā.-, vi-, ma- ) ] |
kāśyapa iti| ‘saha’ ekatra dharmaṃ ‘carati’ yā sā gatavatī| ‘śokaṃ nigṛhya’ niyamya ‘māmamugaccha’ cirameva badamatra sthitā| tadehi āśrama yāmaḥ| ‘prasthitā’ prasthātumārabdhā [ ‘ādikarmaṇi ktaḥ’ ] | [ ‘anugaccha mām’ (vi)—“māmanugacchatam” (rā0, vyā)—“anugacchataṃ māṃ prasthitam” (rā-, ma ) ] || ubhe iti| ‘śakuntalayā virahita’ viyukta ‘tapovanaṃ śūnyamiva’ janahīnamiva ‘praviśāmaḥ’ [ “tapovanam” (ta- vi, vyā )—“tapovana kandam” (rā-, ka- )] ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit