Abhijnanasakuntalam 4.23
Mitabhāṣiṇī 4.23
- Language
- Sanskrit
4.23
kāśyapa iti | 'snehasya pravṛtti pravāha 'eva darśayati' yā tathāvidhā [ sannāhaśobhini ] | 'vimarśana' cintayā 'saha parikramya' āha | 'hanta' harṣe 'bho' ityābhisukhā | 'śakuntalā pratikulaṃ' patigṛha 'visṛjya' sampreṣya 'idānīṃ svāsthyā' svabhāvo 'labdham' | iyanta kāla nāha prakṛtau sthita adhunā tu prakṛtimāpanna | artha iti | anvaya —hi kanyā parakīya eva artha | adya mama antarātmā adya tā parigrahītu sampreṣya pratyarpitanyāsa iva prakāma viśado jāta | vyākhyā—'hi' yata 'kanyā' duhitā 'parakīya eva' parasya anyasya eva [ "kuśa janasya parasya ca" iti vai kuka ] 'artha' dhanam | kanyā hi parasya anyasya nikṣepa [ tathā ca bhavabhūti — "kanyāyā parārthaṃ tā martaiva" ] | 'ayam eva "mama antarātmā' ābhyantara svarupama adya tā' nyāsarupā kanyā parigrahītu' pariṇetu ' sambandhe 'sampreṣya' visṛjyā 'pratyarpita' niryātita 'nyāsa' nikṣepo yena tathāvidha 'iva prakāmam' atyaśa viśada' prasanno 'jāta' | paradhanarakṣaṇacintayā iyadi namaprasanna ceta adya prasanna jātam | [ mūlam ( rā-, vi, ma- )—"jāto'smi sadyo viśadāntarātmā cirasya nikṣepamivāpayitvā" ( sa-, nyā- ) | niṣkrāntā iti | 'sarve' abhinetāro janā 'niṣkrāntā' |
vidūṣaka iti| 'karṇaṃ datvā' śravaṇamabhanīya| 'saṅgītaśālāyā' tauryyatrikabhavanasya 'antare' madhye 'avadhānaṃ dehi' mana preraya|' 'kalā' ca 'viśuddhā' anavadyā ca yā 'gīti' tasyāḥ svareṇa' kaṇṭhadhvaninā sayoga' madhurā viśuddhā ca gītiḥ kaṇṭhena gīyamānā 'śrūyate' [ śrūyate karmaṇi laṭ ]| 'jāne' manye tatrabhavatī hasamrādikā' tadāmrā gāmī 'varṇasya' gānakriyāyā 'paricayam' abhyāsa 'karoti'| rājeti | 'yāvat' etatkālam aham ākarṇayāmi gīti śṛṇomi tāvat 'tūṣṇīṃ 'bhava' maunamavalambasva|
Linked texts (2)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit