Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 5.8.5

Mitabhāṣiṇī 5.8.5

Language
Sanskrit

5.8.5

mahābhāgeti | anvayaḥ—abhinnasthiti rasau narapati mahābhāgaḥ, varṇānāmapakṛṣṭo 'pi kaścit apathaṃ na bhajate, kāmam | tathāpi janākīrṇamidaṃ śaśvatparicitaviviktena manasā hutavahaparītaṃ gṛhamiva manye | vyākhyā—'abhitrā sthiti' maryādā yena tathāvidha, sthiterabhettā 'asau narapatiḥ' rājā duṣyanta, mahābhāga prakṛṣṭasvarūpa 'varṇānā' brāhmaṇādīnā caturṇām (śeṣe ṣaṣṭhī | atra nirdhāryamāṇādvibhaktatābhāvāt nirdhāraṣaṣṭhī na yuktā) 'apakṛṣṭo'pi' hīno'pi 'kaścit jana apatha' vimārgam [‘nañastatpuruṣān' iti niṣedhe 'patho vibhāṣā' iti apratyaye samāsānto vā | “paravalliṅga dvandvatatpuruṣayo ” iti pu stve prāpte 'apathaṃ napuṃsakam' iti napuṃsakaliṅgatvam] na bhajate' na gacchati kāma' sarvametat anumanye, satyamevaitat, 'tathāpi' evamapi, rājā ca apākṛta prajāsu sadṛvṛttā iti sthite'pi (garhāyāmapi ) 'janai' mānavai 'vākīrṇa' vyāptam 'ida' dṛśyamānametannagaram [ 'idama ' iti hastābhinayena darśanam] 'śaśvat' sarvadā 'paricita' dṛṣṭa 'vivikta' nirjana yena tathāvidhena 'manasā karaṇena 'hutavahena agninā 'parīta' vyāpta 'gṛhamiva' sadamyāma 'manye sambhāvayāmi | [ 'sthitirmalī' ( ta, nyā, ka- )–"sthiti rakṣo" ( rā-, vi- | 1 (a) mahābhāga – mahān bhāgaḥ śauryādiguṇasamudāyo yasya saḥ | This supernaturally endowed Raghava explains कामम् पतिशब्देन महा(e) शश्वत्—Always Qual परिचित। Not necessarily compounded (f) manasā—karaṇe tṛtīyā | karaṇa of mananakriyā ( manye ) | (g) hutavahaparītam janākīrṇa|

Linked texts (1)