Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 5.10

Mitabhāṣiṇī 5.10

Language
Sanskrit

5.10

sthāne iti | 'purapraveśāt' (hetau pañcamī ) 'bhavān itthambhūta' evamavastha, 'sañjātaḥ iti 'sthāne' yuktama ("yukte dve sāmprataṃ sthāne" ityamaraḥ) | ["sthāne" (ravyā-, ma-) - "jāne ' (rā, vi- )] || mahamapi" (rā- vi- ma-) - "aha tu" (ta-, nyā- ] || abhyaktamiti | anvaya - ahamapi iha sukhasaṅgina jana snāta abhyaktamiva, śuci aśucimiva, pravuddha suptamiva, svairagati baddhamiva, avaima | vyākhyā - 'ahamapi iha' nagare 'sukhena sajjati' milati yasta 'sukhasaṅgina ' [ ṇinau vāhulakādyukttavam | yadvāśādi tvāt vā] (yadvā- sukhasya saṅgaḥ, sa asti yasya ta) jana 'snāta' 'snānena kṣālitadehassan abhyaktamiva' tailamardanena sampāditadehamalamiva, śuci 'anta śudvī jana 'aśucimiva' kaluṣātmāna pāpinamiva, 'pravṛddha 'jāgarti jñātatatvāvavodha 'suptamiva' 'nidritamiva' mohanidrā prāptamiva, 'svairā' svādhīnā ('svādereśiṇo" iti vṛddhi) 'gati' yasya tādṛśa, svacchandacārī ṣabhūau 'jana' 'baddhamiva yantritamiva 'avaimi' jānāmi | atra hi janā bahavo dehena aśuḍā, śuddhadehāya kecidantaraśuḍā, rūcyā eva kāyamana śuddhā api apravuḍā, prabuddho'pi yadi kiñcidasti sa nūnamasya sukhasaṅgīna | mama tu krameṇa dehaśuddhi, prabodha, vaśitvañca jātam | tata sadṛśajanābhāvāt samāpādbhāvasthāna na rocate | ahamapi sadṛśatātyamevedda manye | 'aha tu' iti pāṭhe "tavaida bhayasthāna mama tu ebhirvarāka rākīrṇa karuṇāsthānam" ityeva vyākhyeyam | śakuntaleti | 'nimitta' dakṣiṇākṣispandana 'sūcayitvā' abhinaya ' ākāreriṅgatai dakṣiṇākṣi spandate iti darśayitvā 'vāmam itarat yasmāt tat dakṣiṇamityarthaḥ [ "na vahavrīhau' iti sarvanāmasa jñāniṣedha, tatpuruṣe sarvanāmatā asti, para tadāpi bhāṣyamate vāmetaram ityeva bhavati ) "visphurati' spandate | strauṇa dakṣiṇākṣispandanamaśubham |
is to manaḥśuddhi| (c) pravṛddha &c —Refers to tattvajñāna| (da) bahumitra

Linked texts (1)