Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.8.4

Mitabhāṣiṇī 6.8.4

Language
Sanskrit

6.8.4

vidūṣaka iti| ‘avasāne’ vākyaśeṣe| ‘parihāsena’ parihāsasya vā vijalpa, vividho jalpaḥ mithyāracanā ‘eṣa na bhūta’ satya ‘artha’| “parihāsavijalpitaṃ sakhe paramārthena na gṛhyatāṃ vaca” iti ‘bhaṇita’ kathitam tvayā (dvitīyāṅke)| ‘mṛdo piṇḍa’ ayaḥ iva tattvadarśanābhimūḍhā ‘buddhi yasya tathāvidhena jaḍamatinā ‘mayā api tathaiva’ parihāsavijalparūpeṇaiva, ‘gṛhīta’ jñātam| ‘athavā’ pakṣāntaraṃ kimanayā paryālocanayā| atra viṣaye ‘bhavitavyatā’ avaśyambhāvyapadārthasya śaktiḥ ‘balavatī khalu’| evameva bhavitavyamityeva bhūtam| sānumatīti| ‘etat’ yathāyocyamāna vastu eva nu’ itthameva, bhavitavyatānibandhanameva| 1. bhavitavyatā—bhū + tavya bhāve = bhavitavyam sure happening, tasya bhāvaḥ inevitability, “kṛdabhihito bhāvo dravyavat prakāśate”, hence bhavitavya is dravyahappened Cp—“niyatiḥ khalu baloya' yakṣati”| vidūṣaka iti| 'īdṛśam' evaṃprakārakaṃ vastu kātarabhāva ityarthaḥ 'tvayi hyanupapannaṃ khalu' anucitameva| 'satpuruṣāḥ' sādhavaḥ 'kadāpi' mahatyapi' vyasane iti yāvat 'śokasya vāstavyāḥ' vāsasthānaṃ [ vasatyasmādityadhikaraṇe tavyat| ādito'ḍ ] 'na bhavanti' | 'pravāte'pi' prakṛṣṭe'pi vāte 'girayo niṣkampā nanu' | rājeti| 'nirākaraṇena' pratyākhyānena 'viklavāyāḥ, vihvalāyāḥ priyāyāḥ' śakantalāyāḥ 'tām' anirvacanīyām ityarthaḥ 'avasthām anusmṛtya' dhyāyan 'balavat' atyartham 'aśaraṇaḥ' nirāśrayaḥ vihvala 'asmi' |

Linked texts (1)