Abhijnanasakuntalam 7.20.4
Mitabhāṣiṇī 7.20.4
- Language
- Sanskrit
7.20.4
rājeti | 'atha vikalpe | aparo bhūpatitāṃ 'gṛhṇāti iti vikalpya kim ityarthe' ["athāpi samuccaye vyāptāmadhikāre ca maṅgale | vikalyānantarapraśnānantaryārambhasamuccaye ||” iti medinī ] | bhavatībhyāmiti| 'aho' āścaryyaṃ 'vikriyā vikāraḥ rūpībhavanam 'kadācit pratyakṣīkṛtā sākṣāddṛṣṭā kim ? ubhe iti| 'anekaṇa, bahaśa bahuṣu kāleṣu vikriyā pratyakṣīkṛtā [kālādhikaraṇe śas]| rājeti| sampū ṃmapi me manoratham anurūpputralābharūpa 'kathamiva' kimiva kāraṇa 'na abhinandāmi sambhāvayāmi| anucitametat, tadeṣa abhinandāmi| 'pari ṣvajate' āliṅgati| dvitīyeti| 'ehi ita āgaccha 'niyame tapaścaraṇe 'vyāpṛtāyai' niyuktāyai śakuntalāyai [“karmaṇā yamabhipraiti—” iti sampradānatvāt caturthī]| bāla iti | 'yāvat' ityavadhāraṇe| [ 'avvayā' (ta-, vyā-, ma)- 'mātu' (rā-, vi) ]| I. anekaśa —na eka aneka which is a sarvvanāma| anekasmin kāle iti aneka + śas adhikaraṇe=anekaśa by the rule 'bahvalpāthat śas kārakādanyatarasyām" (P 5 4 42) See also anekaśa in our Bh, II 3 niyama etc —ni+yama+ap bhāve=niyama, vow vratam| "niyamo yantraṇāyāñca pratijñāniyame vrate' iti medinī| yama is expected to take ghañ, 4 sakāyam-samāne kāyate iti samāna+kāya+ac karttari=sakāyam | samān becomes sa by yogavibhāga in the rule "samānasya chandasyamūrddhaprabhṛtyudakeṣu (P 6 3 84).
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit