Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.36

Mitabhāṣiṇī 7.36

Language
Sanskrit

7.36

rājeti | 'ayami' śratho madhumitram | satakartṛkatvānne graṃtha tadartha 'yathāśakti yetiṣyaṃ yatnaṃ kariṣyāmi | mārīca iti | 'te' tubhyaṃ, tava vā 'bhūya.' punarapi 'kiṃ priyam upaharāmi' samīpamya karoni | rājeti | 'śrata' asmāt manorathasiddhi adhikṛtya 'param' adhikam 'śrapi priyaṃ masti ki nāstyeva iti kāku | yadyapi nāsti 'tathāpi idamastu' | atraivābhinayasamāpti | 'idamastu itivṛttamayānuktena uktau rājarūpī naṭo viramati | 'bharatasya' naṭasya virane gajarūpe naṭe tadeva praviṣṭasya naṭāntarasya ityarthaṃ 'vākyam' samājikāsu āśīrvacanam | anvaya --pārthiva prakṛtihitāya pravarttatām, śrutimahatā marasvatī mahīyatām, mamāpi ca parigataśaktirātmabhūrnolalohitaḥ punarbhatraṃ kṣapayatu | vyākhyā'pārthiva' pṛthivīpati 'prakṛtīnāṃ prajānāṃ 'hitāya' na svātmatuṣṭaye pravarttatā' yatatām rājani prajā proṇayatām | 'śranyathā vedajñānena ye mahānta teṣāma, anucānānā brāhmaṇānāmityarthaṃ sarasvatī' 'vāṇī 'mahīyatā' pūjā labhatām [ mahauṅ pūjāyā kaṇḍādirikarmaka ] | prajānāñca brāhmaṇavākyeṣu śraddhā varddhatām | evaṃ rāśe prajābhya āśiṣamuktvā ātmana āśāste-'mamāpi ca parigatā' aṣṭābhirmūttibhi parito dṛśyamānā 'śaktiḥ yasya tādṛśa., sarvathā āstikyabuddhividhāyaka iti yāvat 'ātmano bhavati ya tādṛśa | anaeva tato'yadhiko'sti iti durddharnirāsaka, kaṣṭau bharttā ātmabhārga 'nīlā' itarāddhe devībhāge 'lohitā' raktaḥ arddhanārīśvaraḥ śiva 'punarbhavaṃ punarjanya 'kṣapayatu' ucchinattu [ 'śrutimahatāṃ' (ma0)-śrutimahatā (rā, vi ) - "śrutimahato ( ta, ma- ) | 'mahīyatām ( ya )-'mahīvyatām ( vi, ) -'mahoyamām - ( rā- ) -'na hīyatām' (ta kā)] ||
2 (a) प्रवर्त्तताम्—Let him busy himself. (b) प्रकृति &c. prakṛtināṃ hitaṃ prakṛtihitam | tasmai | tādarthye caturthī; or prakṛtihitaṃ karttum ityā 'kriyārthopapadasya ca karmaṇi sthāninaḥ' iti karmaṇi caturthī | (c) Remark or śrutau mahāntaḥ śrutimahāntaḥ | teṣām | (e) sarasvatī &c —Hints at t 'kṣapitadhamaraṇo'yamakaroddaśāmi | Vamana says nimittaviśeṣavivakṣayā dhātavaḥ dhātugaṇātsamanveyāḥ | The dhātupāṭha is only illustrative and n vācyate | tata eṣa gaṇapāṭhe'numataḥ śiṣṭaprayogāt'—Kavikalpadruma Sla Trata Or kṣe kṣaye (bhādi) + ṇic + loṭ tu = kṣapayatu | ghaṭāditvāt has Bhattoji says 'kṣe kṣaye iti vakṣyamāṇasya hasvāṃtasya pṛthaṅ nirdeśaścintya' (g) punarbhavam—bhavatīti bhava (bhū + apkarttari) birth (See vyākhyā Ante) puna bhūyo bhava punarbhava | supsupeti sam | (h) parigata &c —pa rītā parigatā encompassing all round, praditān— | tādṛśī śaktirya

Linked texts (1)