Abhijnanasakuntalam 7.34
Mitabhāṣiṇī 7.34
- Language
- Sanskrit
7.34
mārīca iti | 'bharatena' śakuntaleyena dāre 'śakuntalayā ca [dāraśabdo bahule puṃsi ] 'vatsa rājadhānī pratiṣṭhasva, pratigaccha 'sāpatyadāra" ( ta, nyā-)—"sāpatyadārasahita (vi-)—"svāpatyadārasahita ' (rā ma-) | api ceti—anvaya —viḍaujā bhava prajāsu prājyadṛṣṭirbhavatu, tvamapi vitatayajñaḥ svargiṇa prīṇayasva | evam ubhayalokānugrahaślāghanīyai anyonyakṛtyai yugaśataparivarttān nayatam | vyākhyā—'viṭ' vyāpakam 'bīja' vatāpī yasya sa 'viḍaujāḥ' indra' [pṛṣodarādi ] 'tava prajāsu viṣaye prājyā prabhūtā 'dṛṣṭi' varṣaṇa yasya tādṛśo 'bhavatu' [etat indrasya kṛtya manuṣyalokānugrahaḥ]| tvamapi vitatā' yajasa prakāmtā 'yajñā' yena madyabhūta san 'svargiṇa' svargeṣyān, surānityatha 'prīṇayasva' tarpayasva' [etad dhuṣnasya kṛtya devalokānugraha | dhāmakasya prāk duṣyanta kariṣyate| tatkṛsamindrasya dṛṣṭipāta'| eva na hi suvṛṣṭito devānugrahabhaṅgo yāga kinnu yāgena vṛṣṭeṣu deśeṣu śaktirbhavita tena dhāmnopakāra iti| tata kartṛgāmini kriyāphale ṇici prīṇayaterātmanepadam ]| 'evam' anena vidhinā 'ubhayorlokayo devamānavalokayoḥ anugraheṇaślāghanīyaiḥ praśasyai [ vṛttiviṣaye ubhayaśabdāt nityamayaca pratyaya ] 'anyonyasya' parasparasya 'kṛtyaiḥ' kartavyaiḥ karmabhiḥ 'yugānāṃ satyatretādīnāṃ 'śataparivarttān' śatasaṅkhyākāni prāvarttanāni 'nayatam' ativāhayatam | parasparopakāreṇa śatayuga jīvatam ityarthaḥ | [ mūlam (vi-)—'akhiṇaḥ prīṇayālam" ( ta-, nyā )— svargiṇa' prīṇayālam' (ma) | "parihartaḥ ( ta, nya ) rāghavasta eta śloka' na paṭhati ]|
1 (a) sāpatyadāraḥ—apatyaśca dārāśca apatyadārau | dvandva | Here we 2 viḍaujā —veveṣṭi iti viṣa (hlādi) + kvipa karttari = viḍa, vyāpakam
but pṛṣodarāditvāt viḍhaujā iti | Or viḍati bhinatti ripūn iti viḍa + ka katrtari = viḍam the cleaver of enemies tādṛśam ojo yasya viḍaujā —
ajyatesma iti ā + añja + kyap karmmaṇi = ājyama clarified butter ghṛtam | abundant prājyā dṛṣṭirrdhama | Vidyasagara has prājyā dṛṣṭi yasmāt | ( c ) yuga &c —pari + vṛta + ghañ bhāve parivarta revolution śatasaṃkhyakāḥ parivarttāḥ śābdaparyyāyādi | dugdhādā śataparivarttī | tān | ( d ) anyo'nya &c — karttavyāni iti kṛ+kyap karmmaṇi kṛtyāni duties, anyasya anyasya kṛtyāni has 'karmavyatihāre sarvanāmno dve vācye samāsavañca bahulam' and 'anyaparayorna samāsavat | Next we get anyas anyathā kṛtyāni the ṣaṣṭhī in the first anyathā becoming = by the Varttika 'anyeṣāñvadṛśyate pūrvapadasyamā supalarity suggested by the word bahulam [ bahulagrahaṇāt pūrvapadasyāyā vibhakterna luk ) | (e) ubhaya &c —ubhau lokau ubhayaloko the two worlds
Kirat XIII tayo ranuru ubhayalokānugraha.| tena ślāghanīyāni | teḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit