The Recognition of Śakuntalā 10.5.68
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.68
- Language
- Sanskrit
10.5.68
yairmṛgaiḥ sahavasatimekatravāsametya prāpya priyāyāḥ śakuntalāyā mugdhāni svabhāvasundarāṇyarthā ca bālatvādvrahmacāritvācānadhigatahāvabhāvāni vilokitāni vilokanāni teṣāmupadeśaḥ kṛta ivetyutprekṣā | ajñātajñāpanamupadeśaḥ | sāmānyaviśeṣaṇasaṃbandhena viśeṣaṃ lakṣyannanāyāsena tatpratipattiṃ dhvanati | uttarārdhārthasya śattyabhāve hetutvenopāttatvātkāvyaliṅgam | etayoraṅgāṅgibhāvaḥ saṃkaraḥ | atra cetoviklavatve kāraṇe prastute tatkāryasya dhanurānamanāderuktatvātparyāyeṇo(yo)ktam| nāprastutapraśaṃsā | yato'tra kāraṇavatkāryamapi prakṛtameva | tadvarṇanamātratvenāprastutasyaiva kāryasya varṇanamiti mahānbhedaḥ | vṛttyanuprāsena saha śrutyanuprāsasya saṃsṛṣṭiḥ | nakārādīnāṃ ṣoḍaśavarṇānāṃ dantyānāṃ sattvācchrutyanuprāsaḥ | puṣpitāgrā vṛttam | “ evamātmābhiprāya-” ityādināaitadantenānusmṛtistṛtīyāvasthā sūcitā || talakṣaṇaṃ tu— “ arthānāmanbhūtānāṃ deśakālānuvartinām | sātatyena parāmarśo mānasaḥ syānusmṛtiḥ || tatrānubhāvā niḥśvāsaḥ kṛtyanutsāhacintane ” iti | atrabhavānkimapi hṛdaye kṛtvā mantrayate | antaḥkaraṇa eva kimapi jalpatītyarthaḥ | araṇye mae mayā ruditamāsīt | ruditamiti bhāve niṣṭhā | tvayi madvijñāpanamaraṇyaruditavadvyarthamityarthaḥ | tvacittānuvartanaṃ mayā kriyata iti vidūṣakaṃ prati jñāpanātsaṃmitamiti | kimanyaditi bhinnaṃ vākyam | ājñāpayatu bhavān | kiṃ modaakhaṇḍiāyām | khaṇḍikā khaṇḍaḥ | modakakhaṇḍa ityarthaḥ | tena hyayaṃ. sugṛhītaḥ kṣaṇaḥ | modakabhakṣaṇaṃ cedamaṅgīkṛtamityarthaḥ | “ nīceṣu prākṛtaṃ bhavet ” ityukterdovārikasya prākṛtaṃ pāṭhyam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit