Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.69

Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.69

Language
Sanskrit

10.5.69

ājñāpayatu bhartā | “ bharteti cādhamaiḥ ” ityukteḥ | raivataketi dauvārikanāma | senāpatilakṣaṇamuktaṃ mātṛguptācāryaiḥ— “ śīlavānsatvasaṃpannastyaktālsyaḥ priyaṃvadaḥ | pararandhrāntarābhijño yātrākālaviśeṣavit || aśvaśāstrāditattvajño loke cākrama (vakra) tāṃ gataḥ | deśavitkālavit caiva bhavetsenāpatirguṇaiḥ ” iti | ājñāyā vacane dāne utkaṇṭhā yasya saḥ | ājñāyā vacanāyoddhataḥ kaṇṭha unnamitā grīvā yasya saḥ | bhartā ito dattadṛṣṭireva tiṣṭhati | upasarpatvāryaḥ| asyāpi saṃskṛtaṃ pāṭhyam | tathāpūrvamukteḥ | guṇa eveti vyastarūpakam | “devaḥ svāmīti nṛpatirbhṛtyaiḥ” ityukterdevetyuktiḥ | anavarateti | giricaraḥ parvatacaraḥ | nāgo hastīva devo rājā | prakaraṇāddevaśabdo rājavācakaḥ | prāṇo balameva sāraḥ sthirāṃśo yatra tat | “-prāṇo'nile bale ” iti haimaḥ | “sāro bale sthirāṃśe ca ” ityamaraḥ | gātraṃ vapurbibharti | “ gātraṃ vapuḥ saṃhananam ” ityamaraḥ | giricarapadena svātantryaṃ sūcitam | kīdṛk | anavarataṃ nirantaraṃ yaddhanurjyāyā āsphālanaṃ tena krūraḥ kaṭhinaḥ pūrvaḥ pūrvabhāgo yasya tat | “krūraṃ bhayaṃkaraṃ jñeyaṃ krūrau kaṭhinanirbhayau ” iti dharaṇiḥ | anena danujāstraprahārakṣamaṃ balaṃ dhvanyate | ravikiraṇasahiṣṇu ātape'pyaklāntamityarthaḥ| anena duḥkhasahiṣṇutvam | svedale gairabhinnaṃ svedaistu na miśraṃ talle gairapi na saṃbaddhamityarthaḥ | anena śramajayitvam | apacitaṃ kṛśamapi vyāyatatvātprakāṇḍatvādalakṣyaṃ kṛśatvena na lakṣyata ityarthaḥ | anena mahāpuruṣacihnaṃ śālaprāṃśutvādi | hastigātrapakṣe'pi viśeṣaṇāni yojyāni |

Linked texts (1)