The Recognition of Śakuntalā 10.5.70
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.70
- Language
- Sanskrit
10.5.70
anavarataṃ dhanurjyāyāṃ priyāladrumabhūmau yadāsphālanamarthātpriyāladrumāṇā meva tena kaṭhinapūrvabhāgam | “ dhanuḥ saṃjñā priyāladrau rāśibhede śarāsane ” iti viśvaḥ | “jyā maurvī ca vasuṃdharā ” iti dharaṇiḥ | anyāni viśeṣaṇāni spaṣṭāni | vairavīti ṇasaṇaseti chekavṛttiśrutyanuprāsāḥ | parikarālaṃkāraḥ | śleṣa upamā ca | mālinīvṛttam| nanu dhanurjyāśabdenaiva gatārthatvādarthapaunaruktyamiti cenna | “dhanurjyādhvanau dhanuḥprītirā rūḍheḥ pratipantyai (?) ” iti vāmanokteḥ | ārūḍhapratītirāsphālanaśabdenaiva jāteti doṣastadavastha eveti cenna | bhinnapadena vyākhyānāt | kīdṛgmātram | na navamanavam | rataṃ saṃbaddhaṃ dhanuryatra tat | sarvadāsannadhanurityarthaḥ | dvitīye anavaṃ ca tatsaṃbaddhapriyālu ceti yojyam | “ śikharicarakarīva prāṇasāram ” iti paṭhitvā prayoganiyamabhaṅgaḥ parihartavyaḥ | yatasta ivādayo yatpuraḥ śrūyante tasyaivopamānatvaṃ kalpayanti | athavā viśeṣaṇātprayuktā nopamānabuddhiṃ tatra janayantyasaṃbhavāt | tato viśeṣya eva paryavasānāditi yathāsthitameva cāru | etaccopamānaprapañce mayā sunirūpitam | anena padyenāgrimeṇa meda ityādinā ca vīthyaṅgaṃ mṛdavaṃ nāmopakṣisam | tallakṣaṇam-“doṣā guṇā guṇā doṣā yatra syurmṛdavaṃ hi tat ” iti | yadyapyeṣāmānurathyā nyuracā, nuṣā) itvamuktaṃ tathāpyabhinavabhāratyāmācāryābhinavaguptapādaiḥ prathamasaṃdhyupalakṣaṇatvaṃ dvādaśānāmuktam| tathaivodāhṛtaṃ dhanikena | ataeva ca trigatalakṣaṇe dhanikaḥ–“naṭāditritayālāpaḥ pūrvaraṅge tadiṣyate” iti yojyam | kacit "kimaṃtrāvasthīyate" iti pāṭhaḥ|
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit