Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.71

Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.71

Language
Sanskrit

10.5.71

kacit "kimanyadavasthīyate" iti pāṭhaḥ| tadaikavākyam| atha kimavasatraṃ kartavyam| kimapyastītyarthaḥ| mandotsāha iti| arthānmṛgayāyām| mṛgayāpavādinākheṭakanindakena| "apavādau tu nindājñe" ityamaraḥ| māṇḍavyena vidūṣakeṇa| sthiraḥ pratibandho mṛgayāpratibandho yasya saḥ| kvacit "vaidheyaḥ" iti pāṭhaḥ| sa śreyān| mūrkha ityarthaḥ| "ajñe mūḍhayathājātamūrkhavaidheyabāliśāḥ" ityamaraḥ| tenāyamarthaḥ| asau mūrkhaḥ pralapatu mṛgayāpavādaṃ vadatvityarthaḥ| nanu prabhureva nidarśanam| mṛgayāguṇavattve anavarateti pūrvamuktastamevārthamaprastutapraśaṃsayā samarthayate| meda iti| medaso vasāyāśchedenālpībhāvena kṛśamudaraṃ yasya tat| ato laghu| tata evotthānayogyamudyogayogyam| "udyoge ca tathotthānam" iti dharaṇiḥ| sattvānāṃ jantūnām| "sattvamastrī tu jantuṣu" ityamaraḥ| bhayakrodhayornimittayorvikṛtimadvikārayuktaṃ cittaṃ lakṣyate| apiḥ pūrvavākyasamuccaye| bhaye jantorīdṛśaṃ cittaṃ, krodhe cedṛgiti jñāyata ityarthaḥ| sa ca dhanvināṃ dhānuṣkāṇāmutkarṣaḥ| yaccale cañcale lakṣya iṣavo bāṇāḥ sidhyanti cañcalalakṣyavedhakā bhavanti ceti| caḥ samuccaye| tena kriyāsamuccayālaṃkāraḥ| īdṛgvinodaḥ kautukaṃ kutaḥ kutra| na kutrāpītyarthaḥ| atha cedṛgvinodaḥ kutaḥ ka ityarthaḥ| sārvavibhaktikastasil| mṛgayāyā vyasanatvābhāve pūrvavākyatrayaṃ hetutvenopāttamiti kāvyaliṅgam| vṛttyanuprāsaśca| śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam| "jayati svāmī" ityādinaitadantena dākṣiṇyaṃ nāma bhūṣaṇamupakṣisam| tallakṣaṇam- "cittānuvartanaṃ yatra taddākṣiṇyamitīritam" iti| atrabhavānprakṛtiṃ svabhāvamāpannaḥ prāptaḥ|

Linked texts (1)