The Recognition of Śakuntalā 10.5.87
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.87
- Language
- Sanskrit
10.5.87
tallakṣaṇaṃ tu— “avismayādasaṃmohādviṣādācca yaḥ satām | dharmārthārthaviśeṣeṣu kāryatattvaviniścayaḥ | tapaśca vinayaḥ kīrtiḥ parākramaṇaśaktitā | ityādayo vibhāvāḥsyuḥ” iti | “yuddhavīre harṣagarṣāmarṣodyā vyabhicāriṇaḥ | asahāye'pi yuddhecchā samarādanivartanam | bhītābhayapradānādyā anubhāvāḥ prakīrtitāḥ | utsāhaḥ sthāyibhāvaśca dhīrā vīraṃ babhāṣire” iti | atra vibhāvānubhāvāvupanibaddhau | vyabhicāryādayaḥ svayamūhanīyāḥ | ājñāpyatāmityukte tau prati niyogaḥ kṛtaḥ syādityājñāpayitumicchāmītyuktam | prārthayanta āśramasada iti vibhaktivipariṇāmena saṃbadhyate | tannabhavataḥ pūjyasya | kvacit “tatra bhagavataḥ” iti pāṭhaḥ | tatra saṃnidhānāditi saṃbandhaḥ | eṣedānīmanukūlābhyarthanā | te tava | bāṇāsanaṃ dhanuḥ | yadeva ājñāpayati | anukāriṇīti | pūrveṣāṃ puruprabhṛtīnāmanukāriṇi sadṛśe | cāritryeṇa rūpeṇa śauryeṇa dānena pāvitryeṇetyādi jñeyam | yuktarūpamatiśayena yuktam | praśaṃsāyāṃ rūpap | āpannā āpadyuktāḥ | “āpanna āpatprāptaḥ syāt” ityamaraḥ | teṣāṃ yadabhayaṃ tadeva satraṃ yajñaviśeṣaḥ | tatra dīkṣitāḥ kṛtadīkṣā iti | rūpakam | anenāvaśyakartavyatvaṃ bhayāpasāraṇasya dhvanyate | khalu yasmādityanena pūrvārdhe pratihetutvātkāvyaliṅgamapi | anupaṃdaṃ bhavatpadanyāsaṃ lakṣyīkṛtya | anantaramevetyarthaḥ | “pādanyāse pādamudrā suptiṅante padaṃ bhavet” iti kṣīrasvāmī | prathamaṃ saparivāhamāsīt | jalanirgamanamārgavācī parivāhaśabdo'lpasya lakṣako nirgamanasaṃbandhenādhikyaṃ lakṣayati | yadadhikaṃ bhavati tannirgacchati | śīghrapratibandhaḥ phalam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit