The Recognition of Śakuntalā 10.5.1

10.5.1

atha nāṭakādau pūrvaraṅgāṅgabhūtāmāśīrūpāṃ caturasratālānusāriṇīmaṣṭapadāṃ sūtradhāro nāndīṃ paṭhati—@Myā sṛṣṭi@Criti || yā tanuḥ sraṣṭurbrahmaṇa ādyā sṛṣṭiḥ| jalamityarthaḥ| “apa eva sasarjādau tāsu vīryamavāsṛjat” iti smaraṇāt || sarvādau sargātsargātpattihetutvāccātiśayo dhvanyate || yā ca vidhirvidhānaṃ śrutismṛtyuktaṃ tena hutaṃ dattaṃ havirhavanīyadravyajātaṃ vahatyādatte | vahnirityarthaḥ || vahatinādhārādheyasaṃbandhenādānaṃ lakṣyate | phalaparyantatāprāpaṇaṃ ca vyajyate | avidhihutaṃ bhasmībhavati | ataeva vidhihutamityuktiḥ | anyathā havanīyasyaitadvyabhicārādarthapaunaruktyaṃ syāt || etenātiśayo dhvanitaḥ || atha ca vahnirityauṇādike nipratyaye siddham | tadapi sūcitam || yā ca hotrī yajamānarūpā || juhotīti hotrītīndrādīnāmapi tarpakatvādatiśayo vyajyate | ataeva nātmādipadaprayogaḥ || ye ca dve kālaṃ rātriṃdivarūpaṃ vidhattaḥ kurutaḥ || vipūūrvo dhāñ karaṇārthe vartate || candrārkāvityarthaḥ | nityasyāpi kālasyaitau kāraṇatvenoktāviti sa eva || yā ca śrutiḥ śravaṇendriyaṃ tasya viṣayo gocaro guṇaḥ śabdākhyo yasyāḥ sā || “śrutiḥ śrotre tathānāye vārtāyāṃ śrotrakarmaṇi” iti viśvaḥ|| viśvaṃ jagadvyāpya sthitā | tenākāśaḥ || atrāpi jagadvyāpakasthityā sa vyajyate | ataeva śrutiviṣayaguṇetyetāvanmātraṃ nopāttam | tāvatyucyamāne prakrāntātiśayavyaṅgyabhaṅgaḥ syāt | kiṃca “śabdaikaguṇa ākāśaḥ śabdasparśaguṇo marut” ityādinā sāṅkhyamate marudādīnāmapi śabdaguṇatvasyoktervivakṣitārtha(rthā) lābhaśca | pāriśeṣyāttallābha iti cet |