Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.2

Arthadyotanikā 10.5.2

Language
Sanskrit

10.5.2

ādivākyena tallābho'ntena veti saṃdehasya durnirāsatvātsūktaṃ viśvamityādi | ataeva yetyasya nāsthānasthapadatvam || yāṃ ca sarveṣāṃ bījānāṃ prakṛtiryonirityāhuḥ | anena pṛthivī || “prakṛtiḥ sahaje yonāvamātye paramātmani” iti viśvaḥ || atrāpi sarvabījotpattihetutvenetinā karmaṇa uktatvātprakṛtiriti prathamā || tathā ca vāmanaḥ-“nipātenāpyabhihite karmaṇi na karmavibhaktiḥ | parigaṇanasya prāyikatvāt” iti || yayā ca prāṇinaḥ prāṇavanta ityatra prāṇino janmina iti || “prāṇī tu cetano janmī” ityamaraḥ || rūḍhyā sāmānyamuddiśya prāṇavanta iti viśiṣṭasya vidhānam | anyathā paryāyoccāraṇa ekasya paunaruktyaṃ syāt || prāśastye cātra matup | “bhūmanindāpraśaṃsāsu” ityādyukteḥ || hṛdi prāṇavāyurjīvātmana āśrayastadvantaḥ | “haṃsaḥ prāṇāśrayo nityam” ityukteḥ || tena jīvavantaśca balavantaścetyarthaḥ || etena sarvātiśayo vyajyate || “prāṇo hṛnmārute bole kāvye jīve'nile bale | pūrite vācyavatprāṇaṃ prāṇāścāsuṣu kīrtitāḥ” iti viśvaḥ || ataśca na kathitapadaśaṅkā | uddeśyavidheyārthāntarasaṃkramitavācyalāṭānuprasānparihṛtyaiva tasyāṅgīkārāt || “apavādaviṣayaṃ parihṛtyotsargasya pravṛttiḥ” iti nyāyātpunaruktavadābhāso'laṃkāraḥ || tābhiḥ pratyakṣābhiraṣṭābhistanubhirmūrtibhiḥ prapanno yukta īśo vo'vatvityāśīḥ || “tanurmūtau tvaci strī syāttriṣvalpe virale kṛśe” iti medinīkāraḥ || atrāśiṣi sabhyānāṃ lābho'taeva “āśīrnamaskriyārūpaḥ” iti bharatena, bhāsenāpi “āśīrnamaskriyāvastu” ityādāvevāśīrnibaddhā |