The Recognition of Śakuntalā 10.5.62

10.5.62

nānāvidhānayukto yasmāttasmādbavedaraṅkaḥ || yatrārthasya samāptiryatra ca bījasya bhavati saṃhāraḥ | kiṃcidavalagnabinduḥ so'ṅka iti tata iti | viṣaṇṇatve heturvakṣyamāṇaḥ | vidūṣakalakṣaṇaṃ tu sudhākare— “vikṛtāṅgavacoveṣairhāsyakārī vidūṣakaḥ” iti | asya prākṛtaṃ pāṭhyam | uktaṃ ca— “vidūṣakaviṭādīnāṃ pāṭhyaṃ tu prākṛtaṃ bhavet ” iti | bho dṛṣṭamiti bhinnaṃ vākyam | vākyārthasya karmatvam | etasya mṛgayāśīlasya rājño vayasyabhāvena snigdhatvena | “snigdho vayasyaḥ savayāḥ ” ityamaraḥ | nirviṇṇo'smi duḥkhito'smi | ayaṃ mao mṛgaḥ | “ṛto't” iti ṛkārasyākāraḥ | “mio” iti pāṭhastu “itkṛpādau vā” iti kṛpāderākṛtigaṇatvātsādhuḥ| ayaṃ varāho'yaṃ śārdūla iti madhyāhne'pi grīṣmaviralapādapacchāyāsu vanarājīṣvāhiṇḍyate'ṭavīto'ṭavī | “ aṭavyaraṇyaṃ vipinam ” ityamaraḥ | āhiṇḍīadītyatra yakaḥ “īaijjaukyasya ” iti īaādeśe tapratyayasya “tyādīnāmādyatrayasyādyastrecettau”iti icādeśe “diḥ” ityanuvartamāne “ ato deśva ” iti dirādeśaḥ | aṭavimiti “ saptamyā dvitīyā ” iti sūtre “prathamāyā api”iti vārtikam| tena prathamārthe dvitīyā | patrāṇāṃ saṃkaro bhinnajātīyānāmekatra patanaṃ tena kaṣāyāṇi ataeva kaṭūni | kaḥ svārthe | “ svārthe kaśca vā ” iti sūtreṇa | girinadījalāni pīyante | poantītyatra “ bahuṣvādyasya nti nte ire” iti ntyādeśaḥ | anyatsamam | “kaduhlāīṃ” iti pāṭhe kaṭūṣṇānīṣaduṣṇānītyarthaḥ| aniyatavelaṃ viṣamasamayam | sullamaṃsabhūiṭṭho śūlyamāṃsabhūyiṣṭho lohaśalākayā māṃsaṃ saṃgrathya yatpacyate tacchūlyamāṃsam | “śūlākṛtaṃ bhaṭitraṃ syācchūlyam” ityamaraḥ| āhāraḥ|