The Recognition of Śakuntalā 10.5.61
Arthadyotanikā 10.5.61
- Language
- Sanskrit
10.5.61
savyājaṃ vilambyetyanena sakhīdvayaṃ pūrvaṃ niṣkrāntaṃ svayaṃ ca paścāt | ityanena pra[ti]mukhasaṃdhāvucyamānaṃ darbhāṅkureṇetyādisamarthitaṃ bhavati | sahaiveti lajjā dhvanitā | gacchatīti | śarīraṃ puro'gre gacchati | (cetaḥ)punaḥ paścācchakuntalābhimukhaṃ dhāvati | (śarīraṃ) tu śanairgacchati | saṃbandhe'saṃbandhalakṣaṇāsaṃbandhe saṃbandhalakṣaṇā ca dvayyatiśayoktiḥ | asaṃstutaṃ śarīreṇāparicitamiveti gamyotprekṣā | “saṃstavaḥ syātparicayaḥ” ityamaraḥ | prativātaṃ vātasaṃmukhaṃ nīyamānasya ketordhvajasya cīnadeśasthaṃ vastraṃ cīnāṃśukaṃ tadiva | tasyātisūkṣmatvādalpe'pi vāte vātābhimukhe dhvaje tatpaścādeva gacchatīti | vṛttyanuprāsa upamā | anayā ca hṛdayaśūnyatvātpareṇa nīyamānakāṣṭhatulyatvaṃ śarīrasya dhvanitam | cīnapadopādānāccetaso'ticāñcalyaṃ ceti | niṣkrāntāḥ sarva iti | taduktaṃ daśarūpake- “ekāhācaritaikārthamitthamāsannanāyakam | pātraistricaturairaṅkaṃ teṣāmante'sya nirgamaḥ” iti | atra ca tapovanasaṃrodhasya prāptatvātsa ca nāṭake sākṣānna nidarśanīyo'ṅkānte nibaddhavya ityatrāṅkasamāptiḥ | taduktaṃ daśarūpake- “dūrādhvānaṃ vadhaṃ yuddhaṃ rājyadeśādiviplavam | saṃrodhaṃ bhojanaṃ snānaṃ surataṃ cānulepanam | śastrasya grahaṇādīni pratyakṣāṇi na nirdiśet ” iti | aṅkalakṣaṇaṃ daśarūpake- “yadā tu sarasaṃ vastu mūlādeva pravartate | ādāveva tadāṅkaḥ syādāmukhākṣepasaṃśrayaḥ | pratyakṣanetṛcarito binduvyāptipuraskṛtaḥ | aṅko nānāprakārārthasaṃvidhānarasāśrayaḥ” iti | ādibharate ca- “aṅka iti rūḍhiśabdo bhāvaiśca rasaiśca rohayatyarthān |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit