Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.73

Arthadyotanikā 10.5.73

Language
Sanskrit

10.5.73

atra rājavacanenaiva dhanuṣaḥ svasaṃbandhe jñāte punarasmadityavakararūpamiti ye manyante taiḥ pañcamībahuvacanatayā bhinnapadatvena vyākhyeyam | asmatsakāśādvirataṃ bhavatvityarthaḥ | viśrāntervyāpāravirāmatvādavadhau pañcamī | cakāreṇa cedamasmaddhanurārūḍhamavatīrṇaṃ vā tadaiva saṃrambhagocarāṇāṃ bhayavisrambhāviti ko'pi prakarṣo vyajyate | ataevāsmaditi bahuvacanamapi sajīvam | anye tu rājño nāyikāviyogena duḥkhitasyānyeṣāṃ tadviyogādduḥkhaṃ mā bhavatvityabhiprāyeṇoktiriti vadanti teṣāṃ mahiṣyaśca mahiṣāścetyekaśeṣeṇa mṛgyaśca mṛgāścetyekaśeṣeṇa, athavā "kulaṃ janapade gṛhe " iti kośānmṛgamithunākṣepakeṇa kulaśabdena mustāviśrāntijyānāṃ nāyikātvāropavaśena kṣatau nakhadantakṣatāropeṇa " ābandho dṛḍhabandhe syātpremālaṃkārayorapi " iti kośādābandhaśabdasya snehārthatveneti vyākhyeyam | śrutivṛttyanuprāsau | svabhāvoktiḥ | pādatraye kriyāsamuccayaḥ | sarvasminsvasyākriyatvādanyeṣāṃ nānākriyājananādvirodhaḥ | vastusvābhāvyādābhāsatvaṃ kāvyaliṅgaṃ vyaṅgyam | kāryakāraṇayoḥ samakālatvenokteratiśayoktiśca | vṛttamanantaroktam | atra kecana kārakaprakramabhaṅgabhiyā " kurvantvastabhiyo varāhapatayo mustākṣatim " iti pāṭhamapaṭhan | nanu kārakaprakramabhaṅge parihṛte sati prakramabhaṅgo naiva parihṛta iti cenmaivaṃ vocaḥ | anena pāṭhena so'pi parihṛta eva | yataḥ pūrvamātmanepadaṃ paścātparasmaipadaṃ punaḥ parasmaipadamātmanepadamityārohāvaroharūpaḥ kramo'stu | kiṃca mahiṣādiviṣayatayā āśaṃkālakṣaṇo'rtho'bhipretaḥ kaveḥ |

Linked texts (1)