Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.99

Arthadyotanikā 10.5.99

Language
Sanskrit

10.5.99

śocyānukampārheti tadābhāsaḥ | madanena kliṣṭā iti śocyatve hetutvopādānātkāvyaliṅgam | keva | mādhavī vāsantī lateva | kīdṛśī | śoṣyate'neneti śoṣakaḥ | “karaṇādhikaraṇayośca ” iti lyuṭ | tena patrāṇāṃ śoṣakeṇa marutā paścimavāyunā spṛṣṭā | sa tu tasyā api śoṣaka iti kliṣṭatvam | mādhavīśabdena priyadarśanatvamuktaṃ latāmātrasyaiva kārśyasaṃbhavāt | upamānuprāsau | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | “vaktraṃ kṣāmakapolayugmabhṛśamuraḥ” iti “klāntataro'syayugmamadhikaṃ namraṃ chaviḥ” iti pāṭha uddeśyapratinirdeśaprakramabhaṅgaḥ prakāmaviśab‍dayorarthapaunaruktyaṃ ca parihṛtaṃ bhavati | “saṃspṛṣṭā dalaśoṣaṇena marutā sā mādhavīva priyā ” iti pāṭha ivaprayogaprakramabhaṅgo latāśabdasyāvakaratvaṃ ca parihṛtaṃ bhavati | sakhi kasya vānyasya kathayiṣyāmi | āyāsayitrī yuvayoridānīṃ bhaviṣyāmi | ato na kathayāmītyarthaḥ | ataeva khalu nirbandhaḥ | yadevākathane kāraṇatvena nibaddhaṃ tadeva kathane hetutvenopāttamiti vyāghātālaṃkāraḥ | “ saukaryeṇa kāryaṃ viruddhā kriyā ca” iti lakṣaṇāt | snigdhajanasaṃvibhaktaṃ hi duḥkhaṃ sahyavedanaṃ bhavatītyarthāntaranyāsaḥ | pṛṣṭeti | janenādhihetuṃ manaḥpīḍākāraṇaṃ pṛṣṭā | “puṃsyādhirmānasī vyathā ” ityamaraḥ | iyaṃ bālā manogataṃ satyaṃ na vakṣyatīti na | api tu vakṣyatyeva | etadarthameva nañdvayam | bāleti kaitavānabhijñatvaṃ dhvanyate | satyavacane hetugarbhaṃ viśeṣaṇamāha— samaduḥkhasukheneti | tena kāvyaliṅgam |

Linked texts (1)