Pramāṇa · Search · About · API

Mitabhashini 1.29

Mitabhāṣiṇī 1.29

Language
Sanskrit

1.29

api ca—
tīvrāghātapratihatataruskandhalagnaikadantaḥ
pādākṛṣṭavratativalayāsaṅgamañjātapāśaḥ
mūrtto vighnastapasa iva no bhinnasāraṅgayūtho
dharmāraṇyaṃ praviśati gajaḥ syandanālokabhītaḥ

1.29.p1

sarvāḥ karṇaṃ dattvā kiñcidiva sambhrāntāḥ

1.29.p2

tīvrèti | anvayaḥ—mandanālokabhīta, tīvrāghātaprètahatataruskandhalagnaikadanta,
pādākṛṣṭavratativalayāsaṅgamañjātapāśa bhinnasāraṅgayūtha gaja na tapaso mūr
rājā—( ātmagatam )—aho dhik paurā asmadanveṣiṇastapovanamuparundhanti | bhavatu, pratigamiṣyāmastāvat
sakhyau—ajja, imiṇā āraṇṇaevuttanteṇa pajjāulamha | aṇujāṇāhi ṇo uḍaagamaṇassa [ āryya, anena āraṇyakavṛttāntena
paryākulāḥ smaḥ | anujānīhi naḥ uṭajagamanāya ]
rājā ( sasambhramam )—gacchantu bhavatyaḥ | vayamapyāśramapīḍā
yathā na bhaviṣyati tathā prayatiṣyāmahe | ( sarve uttiṣṭhanti )
sakhyau—ajja, asambhāvidādihisakkārā bhuovi pekkhaṇaṇimittaṃ
lajjemo ajjaṃ viṣṇaviduṃ [ āryya, asambhāvitātithisatkārā
punaḥ prekṣaṇanimittaṃ lajjāmahe āryyaṃ vijñāpayitum ]
sakhyāviti | 'āraṇyakasya' vanagajasya 'vṛttāntena' vārtayā karaṇena 'paryākulā'
santrastā 'sma' | 'na' asmān 'uṭaje' parṇaśālāyā 'gamanāya anujānīhi' anumanyasva
sakhyāviti | 'asambhāvita' akṛta 'atithī' āgantukasya te satkāra' pūjā
yābhi tathāvidhā vayam "āryya' bhavanta 'bhūyo'pi prekṣaṇanimitta darśanāya' "vijñāpayitum"
kathdhayayitu 'lajjāmahe' lajjitā bhavāma | atitharbhagavān na ca pūjita, tat katha brūma
punarapi yadāgacchata iti | yadyetadudāratyā kṣamyate bhavatā, tadāgamyatāṃ bhūyo'pi iti
bhāva [ "satkārā" ( vi-) ]- "satkāram (rā-, ta-, nyā- ma- ]
rājā—mā maivam | darśanenaiva bhavatīnā puraskṛto'smi
śakuntalā—aṇasūe, ahiṇaakusasūīe parikkhadaṃ me
calaṇaṃ, kuravaasāhāparilagnaṃ ca vakkalaṃ | dāva paripāledha maṃ
jāva eṃ mocāvemi [ anasūye, abhinavakuśasūcyā parikṣataṃ me caraṇaṃ
kuravakaśākhāparilagnaṃ ca valkalam, tāvat paripālayataṃ mā yāvadetat mocayāmi ] | ( rājānamavalokayantī savyājaṃ vilambya saha
sakhībhyā niṣkrāntā )
dvitīyo'ṅkaḥ

1.29.p3

tataḥ praviśati viṣaṇṇo vidūṣakaḥ

1.29.p4

vidūṣakaḥ ( niḥśvasya )—bho diṭṭhaṃ | edassa miaāsīsassa
raṣṇo vayassabhāveṇa ṇivviṇṇomhi [ bho diṣṭam | etasya mṛgayāśīlasya rājño vayasyabhāvena nirviṇṇo'smi ] | aaṃ migo, ayaṃ
- adhaṃ sadūlotti majjhaṇho vi gimhaviralapāavacchāāsu
vaṇarāi su āhiṇḍīyadi ahavīdo ahavī [ ayaṃ mṛgaḥ, ayaṃ
varāhaḥ, ayaṃ śārdūlaḥ, iti madhyāhne'pi grīṣmaviralapādapacchāyāsu
vanarājiṣu āhiṇḍyate aṭavītaḥ aṭavī ] | pattasaṅkarakapāāīṃ
kaḍuāīṃ giriṇaījalāīṃ pīyanti [ patrasaṅkarakaṣāyāṇi kaṭukāni
girinadījalāni pīyante ] | aṇiyadave laṃ sūlamaṃsabhūyiṭṭho āhāro
aṇhoyadi [ aniyatave laṃ śūlyamāṃsabhūyiṣṭha āhāro bhujyate ]
turagāṇudhāvaṇakaṇḍitasandhiṇo rattimpi me ṇikāmaṃ saidavvaṃ
ṇatthi [ turagānudhāvanakaṇḍitasandheḥ rātrāvapi me nikāmaṃ śayitavyaṃ nāsti ] | tado mahantaṃ evva paccūse dāsīeputtehiṃ
mauṇiluddhaehiṃ vanaggahaṇakolāhalena paḍibodhitomhi [ tato
mahati eva pratyūṣe dāsyāḥputraiḥ śakunilubdhakaiḥ vanagrahaṇakolāhalena pratibodhito'smi |] ettaeṇa dāṇi vi pīḍā na ṇikkamadi
[ iyatā idānīmapi pīr̤ā na niṣkrāmati ] | tado gaṇḍassa uvari
piṇḍao saṃvutto [ tato gaṇḍasya upari piṇḍakaḥ saṃvṛttaḥ ] | hio
kila ahmesu ohīṇesu tattabhodo miāṇusāreṇa assamapadaṃ
paviṭṭhamsa tāpasakaṇṇaā saundalā mama adhaṇṇadāe daṃsidā
[ hyaḥ kila asmāsu avahīneṣu tatrabhavato mṛgānusāreṇa āśramapadaṃ praviṣṭasya tāpasakanyakā śakuntalā mama adhanyatayā darśitā ]
saṃpadaṃ ṇaaragamanassa maṇaṃ kathaṃ vi ṇa karedi [ sāmprataṃ nagaragamanasya manaḥ kathamapi na karoti ] | evvaṃ cintaantassa me
pahādā akchīsa raaṇī [ evameva cintayataḥ me prabhātā akṣṇoḥ
rajanī ] | kā gadī | jāva ṇaṃ kidācāraparikammaṃ pekkhāmi
[ kā gatiḥ | yāvadenaṃ kṛtācāraparikarmāṇaṃ prekṣe ] ( parikramyāvalokya ca) eso bāṇāsaṇahatthāṃhiḥ javaṇehiṃ vaṇapupphamālādhāriṇīhiṃ par̤ivido ido evva āacchadi piyavayasso [ eṣa
bāṇāsanahastābhiryavanībhiḥ vanapuṣpamālādhāriṇībhiḥ parivṛtaḥ ita
eva āgacchati priyavayasyaḥ ] | hodu, aṃgabhaṅgavikalro via bhavia
ciṭṭhissaṃ, jai evvaṃ vi ṇāma visamamaṃ laheyaṃ [bhavatu aṅgabhaṅgavikala
iva bhūtvā sthāsyāmi, yadi evamapi nāma viśramaṃ labheyaṃ ]

1.29.p5

daṇḍakāṣṭhamavalambya sthitaḥ

Linked texts (1)