Mitabhashini 6.6
Mitabhāṣiṇī 6.6
- Language
- Sanskrit
6.6
kañcukī—na kila śrutaṃ yuvābhyāṃ yadvāsantikaistarubhirapi
devasya śāsane pramāṇīkṛtaṃ tadāśrayibhiḥ patribhiśca | tathāhi—
cūtānāṃ ciranirgatāpi kalikā badhnāti na svaṃ rajaḥ
sannaddhaṃ yadapi sthitaṃ kuravakaṃ tat korakāvasthayā
kaṇṭheṣu skhalitaṃ gate'pi śiśire puṃskokilānāṃ rutaṃ
śaṅke saṃharati smaro'pi cakitastūṇīrddhakṛṣṭaṃ śaram
sānumatī-ṇatthi sandeho mahāppahāvo rāesī [ nāsti
sandehaḥ| mahāprabhāvo rājarṣiḥ )
prathamā-ajja kati diahāīṃ amhāṇaṃ mittavasuṇā rahieṇa bhaṭṛiṇo pāyamūlaṃ pesidāṇaṃ [āryya kati divasāni
āvayormitrāvasunā rāṣṭriyeṇa bhartuḥ pādamūlaṃ preṣitayoḥ]| ettha
a ṇo pamadavaṇassa pālaṇakamma samappiaṃ| tā āantuadāe
assudapuvvo amhehiṃ eso vuttanto [atra ca nau pramadavanasya
pālanakarma samarpitam| tadāgantukatayā aśrutapūrvvaṃ āvābhyāmeṣa vṛttānta]
kañcukī—bhavatu, na punarevaṃ pravarttitavyam
ubhe—ajja kodūhalaṃ ṇo, jad imiṇā jaṇena sodavvaṃ
kahedu ajja kiṃ ṇimittaṃ bhaṭṭhiṇā vasansussavo paḍisiddho [ ārya
kautūhalaṃ nau yadi anena janena śrotavyaṃ, kathayatu ārya: kiṃ
nimittaṃ bhartrā vasantotsava pratiṣiddhaḥ ]
sānumatī—ussavappiyā kkhu maṇussā | guruṇā kāraṇeṇa
hodavvaṃ [ utsavapriyāḥ khalu manuṣyāḥ | guruṇā kāraṇena bhavitavyam ]
kañcukī—bahulībhūtametat kiṃ na kathyate| kimbhavatyoḥ
karṇapathaṃ nāyātaṃ śakuntalāpratyādeśakaulīnam ?
ubhe—sudaṃ raṭṭiamuhādo jāva aṅgulīaadaṃsaṇaṃ | [ śrutaṃ
rāṣṭriyamuravāt yāvadaṅgulīyakadarśanam ]
kañcukī—tena hi alpaṃ kathayitavyam | yadaiva aṅgulīyakadarśanādanusmṛtaṃ devena satyamūḍhapūrvā me tatrabhavatī rahasi śakuntalā
mohāt pratyādiṣṭeti tadāprabhṛtyeva paścāttāpamupagato devaḥ
tathāhi—
ramyaṃ dveṣṭi yathā purāprakṛtibhirna pratyahaṃ sevyate
śayyāprāntavivarttanairvigamayatyanidra eva kṣapāḥ
dākṣiṇyena dadāti vācamucitāmantaḥpurebhyo yadā
gotreṣu skhalitastadā bhavati ca vrīr̤āvilakṣaściram
sānumatī—pimaṃ me [ priyaṃ me ]
kañcukī—asmāt prabhavato vaimanasyādutsavaḥ pratyākhyātaḥ
ubhe—jujjai [ yujyate ]
nepathye—edu edu [ etu etu bhavān ]
kañcukī (karṇaṃ datvā)—aye ita evābhivarttate devaḥ
svakarmānuṣṭhīyatām |,
ubhe—taha [ tathā ]| (niṣkrānte)
(tataḥ praviśati paścāttāpasadṛśaveṣo rājā vidūṣakaḥ pratihārī ca)| kañcukī (rājānamavalokya)—aho sarvāsvavasthāsu
rāmaṇīyakamārkṛtiviśeṣāṇām| evamutsuko'pi priyadarśano
devaḥ| tathāhi—
pratyādiṣṭaviśeṣamaṇḍanavidhirvāmaprakoṣṭhārpitaṃ
bibhrat kāñcanamekameva valayaṃ śvāsoparaktādharaḥ
cintājāgaraṇapratāntanayanastejoguṇādātmanaḥ
saṃskārollikhito mahāmaṇiriva kṣīṇo'pi nālakṣyate
Linked texts (4)
- Saduktikarṇāmṛta — Śrīdharadāsa, Sanskrit
- Vakroktijīvita — Kuntaka, Sanskrit
- Devanāgarī recension — Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit