Pramāṇa · Search · About · API

Rupakashatka 13

Rūpakaṣaṭka 13

Language
Sanskrit

Contents

13.1

śiṣyaḥ—uajjhāa ! bahulo tae kado maṃtajāo | jāṇe jidaṃvyeva
kalākaraṃḍaajūdaareṇa| ṇa hu de vilaṃvidapahāo manto | tā ehi ujjhāṇaṃ vyeva
gacchamha | ḍajjhanti me majjhanhacaṃḍeṇa caṃḍaṃsuteeṇa aṃgāī 4
jñāna0—( japa vihāya ) evamevaitat
maihiro'yaṃ mahaḥpūraḥ krūraḥ khala ivotkaṭaḥ
pratikartuṃ paraṃ śakyaḥ susnigdhaiḥ śākhisajjanaiḥ

13.1.p1

tadehi gacchāvaḥ | ( iti niṣkrāmataḥ )
śiṣyaḥ—edaṃ ujjāṇaṃ | pavisadu bhavaṃ1 | ( praveśaṃ nāṭayataḥ )
śiṣyaḥ—( katicitpadāni datvā'grato'valokya ) uajjhāa ! peccha peccha
idha mādhavīmaṃḍave abbhudā kāvi itthiā uajjhāuvva jhāṇaparāaṇā
ciṭṭhadi | avarāvi edāe pāsammi devaāpūatthaṃ candanakusumāī uvvahantī
ciṭṭhadi2
jñāna0—kauṇḍinya! tadihaiva raktāśoka tale upaviśāvaḥ | kiṃ mādhavīmaṇḍapena | ( ityupaviśataḥ )
śiṣyaḥ—( vibhāvya svagataṃ sāścaryopahāsam ) aho! uajjhāo aho! uajjhāo | suṭṭhu khu esā ihaṭṭhideṇa puloīadi3

13.1.p2

tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā madanasundarī ceṭī ca

13.2

jñāna0—( vilokya svagatam ) aho ! rūpasampadasyāḥ
tathāhi—
lāvaṇyavīcinicayaistaralāyatākṣī
prakṣālya niṣṭhuravivekadurakṣarāṇi
kandarpadaivatamiyaṃ sahasopadeśamāviṣkaroti hṛdi saṃyamino mamāpi

13.3

ceṭī—bhaṭṭiṇi ! eṃdaṃ khu tuha aṃgapasaṃgamalahantaṃ piva paccāai sippiāsamappidaṃ hariaṃdaṇaṃ | esā uṇa cirasamāāvi tae asaṃbhāvijjamāṇā
uālaṃbhadivva tumaṃ | parimalamilantarolaṃbaṇiurūṃbamuhalridā ṇomāliā| edaṃ
pi karakamalakalidaṃ vaaṇapariuṃbaṇāvilaṃ va ṇīsahaṃ piva kilammadi taṃbolaṃ
tā ko esa vasaṃtāvaārapaharisāvasarammi de hiaakkheo
madanasundarī—( anākarṇitakena dīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasya saṃskṛtamāśritya )
bhuñjānāḥ sahakārakorakaviṣaṃ prāṇanti puṣpandhayāḥ
kaṇṭhaḥ kokilayoṣitāṃ nabhakuhūśabdāgninā dahyate
śrīkhaṇḍānilakālakūṭapavanairmūrcchanti naitā latā
dhikpratyorasamarthatāṃ smaraśarairviddhā'pi jīvāmyaham

13.3.p1

jñāna0—kauṇḍinya ! kimasmākamiha nissaṅgānām ? | tadehi gacchāvaḥ
kauṇḍinyaḥ—uajjhāa ! ciṭṭha ciṭṭha | tuha durajjhaaṇadūmidā sīalāanti kaṇṇā edāṇaṃ mahurālāvehiṃ 1
jñāna0—( svagatam ) mamāpi | ( prakāśam ) kauṇḍinya ! citrakaraveśyālāpalālaso yadadhyayanādudvijase
( ceṭī bhaṭṭinītyādi punaḥ paṭhati | madanasundarī tathaiva cintāṃ nāṭayati )
ceṭī—( haste gṛhītvā ) bhaṭṭiṇi maaṇasuṃdari ! kiṃ uṇa tumaṃ amaṃgalaṃ
vāharasi ṇa paḍicchasi ṇevacchalacchiṃ ? | kiṃ eārisayyeva kalākaraṃḍaaṃ
pecchihisiṃ 2
madana0—( camatkṛtya saharṣam ) sahi ! kahiṃ so jūdaaro 3
ceṭī—bhaṭṭiṇi ! so khu ṇijjidasaalajūdaaradaviṇo mayaṇaujjāṇe tae
saha pāṇagoṭṭhīmahūsavaṃ māṇaisyadi | sovi tae pesido āharaṇakaraṃḍao bārisoyyeva attāe kavaḍakelīe pāsaṃ pesidotti maha maaṇujjāṇavāleṇa sāhidaṃ 4
madana0—( sotkaṇṭhamutthāya ) piasahi ! ehi ehi āliṃgasu maṃ | ( iti
ceṭīṃ samāliṅgati )
śiṣyaḥ—uajjhāa ! ḍajjhau esa amhāṇaṃ tao | peccha peccha edāe
dhaṇṇattaṇaṃ jā maaṇasuṃdarīe samāliṃgijjadi²
jñāna0—( svagataṃ sotkaṇṭham ) samyagāha kauṇḍinyaḥ | ( prakāśaṃ sakrodhamiva )
rere kiṃ pralapasi | āḥ pāpa ! śāpodakena nirvāpayāmi tvaddurvinayapāvakam

13.3.p2

iti kamaṇḍalūdakamādātumicchati

13.3.p3

śiṣyaḥ—kiṃ aāraṇaṃ kamaṃḍalujalaṃ pavāhesi | kilammihasi majjhaṇhataṇhāe | jāṇemi tuha pabhāvaṃ³
jñāna0—mūrkha ! kapaṭakelighanapratyāvṛttiṃ buddhvāpi na pratyeṣi
śiṣyaḥ—kavaḍakelīe coridatti tae paḍhamaṃcyeva pattāidomhiai
madana0—( sautsukyam ) tā ehi tahiṃ yyeva gaḍḍuā paḍivālemha jūdaraṃ5

13.3.p4

ityutthāya ceṭīṃ haste gṛhītvā parikrāmati

13.4

śiṣyaḥ—muṃca dāva vāākalahaṃ | peccha peccha gacchadi esāṃ
jñāna0—( vilokya svagataṃ sotkaṇṭhaṃ sānutāpam ) kathamapakrāmatyeva !
unmucya dūramapayāti yathā yatheyaṃ
chāyeva manmathatarostaralāyatākṣī
aṅgāni me prasabhameṣa tathā tathaiva
kroḍīkarotyahaha ! durviṣahaḥ pratāpaḥ

13.5

śiṣyaḥ—uajjhāa ! tumaṃ va duvvisahativvateo diṇaṇāho | tā ehi
edaṃ cceva māhavīmaṃḍavaṃ pavisamha | ihacceva jhāṇadhāraṇādiaṃ bhavissadi1
jñāna0—( svagataṃ saharṣotkaṇṭham ) ciraṃ jīvatu me vatsaḥ | kauṇḍinyena hṛdgatamabhihitam | ( prakāśam ) yathā rocate vatsāya | ( ubhau praveśaṃ nāṭayataḥ )
( svagataṃ sotkaṇṭhaṃ vibhāvya ) aye iyaṃ sā vedikā madanasundarīparibhāsanasambhāvitā| tadetāmadhiśaye tāvat | ( iti viśrāmaṃ nāṭayati )
śiṣyaḥ—iha jahicchaṃ kuṇadu uajjhāo jhāṇadhāraṇādiaṃ2
jñāna0—( sāntastāpaḥ svagatam ) kuto mamaitadidānīm | tathāhi—
samedhante śvāsāḥ kva nu pavanasaṃrodhanavidhervacastannāmaiva spṛśati satataṃ kāsti sa japaḥ
tayā grastaṃ cittaṃ kvacidapi yayau kaiṭabharipurdadau dīkṣāmanyāṃ mama kusumacāpo'dya bhagavān

13.5.p1

pragalbhate ca mamāyaṃ sarvāṅgīṇaḥ santāpastadenāmeva śītalāṃ vedikāṃ viluṇṭhanaiḥ sambhāvayāmi ( iti tathā karoti )
śiṣyaḥ—( sasambhramamiva ) kiṃ uṇa uajjhāo evaṃ paloṭṭhadi3 !
jñāna0—( sasaṃvaraṇam ) vatsa ! kauṇḍinya ! bādhante mamāṅgāni ghoreṇa
jvareṇa
śiṣyaḥ—( sparśamabhitīya ) aho de dāruṇo jaro | ṇaṃ jāṇasiyyeva jaraviāraṇamantaṃ | tā kīsa kilimmasiṃ ?
jñāna0—( svagataṃ vimṛśya ) aye madanasundarīvirahajvarāturasya tadvaśīkaraṇamantraprayoga eva me śaraṇam | mukharaśiṣyarākṣasāghātasya kva me dūtyāderabhyupāyastadevaṃ tāvat | ( prakāśam ) vatsa kauṇḍinya ! | samyaganusmārito'smi
tadānaya likhanopakaraṇāni, yathā jvarajittvaraṃ mantrabījaṃ viracayāmi
śiṣyaḥ—( niṣkramya punaḥ praviśya ) edāhaṃ ubaaraṇāī | ālihadu uajjhāo
jñāna0—( bhūrjatvacamādāya vaśīkaraṇamantramālikhya saṃvṛtya ) vatsa kauṇḍinya !
candanapaṅkagolena bījavatkṛtvainamānaya yathā paridhāya vijvaro bhavāmi
śiṣyaḥ—( likhitamādāya parikramya ) aye pecchāmi dāva kiṃ idha ālihidatti | ( unmocya vācayitvā sasmitam ) aye mantāṇantaraṃ madanasuṃdarī me vaśībhavatviti lihidaṃ| tā ṇa idaṃ sahissaṃ| ahaṃpi maaṇasuṃdarīsamāgamāsāe jīvidaṃ
dhāremi | tā evaṃ dāva | ( unmṛjya kapaṭakelimeṃ vaśībhavatviti samālikhya tathaiva saṃvṛtya candanapaṅkena bījavatkṛtvā punaḥ praviśya ) dhāredu edaṃ uajjhāo

13.5.p2

jñānarāśiḥ bījamādāya nāṭyena paridadhāti

13.6

śiṣyaḥ—( saharṣāścaryamiva ) kadhaṃ muhuṃttametteṇyeva jaravimukko vva uajjhāo lakkhīadi³
jñāna0—( svagatam ) bahughānubhūtasadyaskaphalo'yaṃ mantraḥ | pratyāsannaścāyaṃ
viṣaviṣamaśīlaḥ śiṣyaḥ | tadevaṃ tāvat | ( prakāśama ) vatsa kauṇḍinya ! kṛto
mantraprayogaḥ | tadidānīṃ jvaravijayinīṃ bhagavato'bhyarcaṃnāṃ cikīrṣāmi | tadānīyantāṃ vividhavarṇasaurabhyavaibhavāni kusumāni
śiṣyaḥ—jaṃ uajjhāo āṇavedi | ( iti niṣkramya svagatam ) jāṇidaṃ
ṇyeva maye uajjhāo tā kiṃ me kusumehiṃ | edaṃ ṇyeva caladalatarusiharaṃ āruhia ṇirūpami savvaṃ4 | ( iti tathā karoti )
jñāna0—( puro'valokya saharṣam ) ahaha ! phalitaṃ mantraprabhāvena yadiyaṃ
gṛhītakusumatāmbūlādiprābhṛtakā kapaṭakelirmadanasundarīdūtye'tra samāgacchati
(tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā kapaṭakeliḥ | kapaṭakeliḥ jñānarāśeragrataḥ prābhṛtakamupanīya sākūtaṃ vihasya savrīḍamupaviśati)
jñāna0—(sagarvaharṣam) ayi bhadre ! adhigataṃ tadvastu ?
kapaṭa0—(sotkaṇṭham) suhaa ! taṃ laddhaṃ gadaṃ vatthu | hiaaṃ uṇa maha
tae haridaṃ tā tumaṃ yyeva maha saraṇaṃ 1
jñāna0—(svagatam) āḥ kimetat ! | kimiyaṃ madirārasonnidritasmaravikārātiśayā ? | tatkimatrottaraṃ bhavati ? abhimatrena tāvadviniyojayāmi
(prakāśam) bhadre ! api kalyāṇinī tava sutā madanasundarī
kapaṭa0—(serṣyām) ṇa hu ṇa hu sudā me, bahiṇiā khu sā | ahaṃ uṇa
tumhārisavilāsijaṇapasāeṇa suhidā pihulattaṇaṃ pattā kaṇiṣṭhā vi aṇṇārisī muṇijjāmi 2
jñāna0—(svagataṃ sopahāsam) aho ! dhāṣṭaryaṃ vṛddhāyāḥ | athavā yujyata
evaitat
vātotphullatayā nayanti samatāṃ nimnau kapolau muhustuṅgatvārthinathaṃ vahanti kucayorvakṣaḥsthalollāsanaiḥ
putrībhyo'pi kaniṣṭhatāṃ prakaṭayantyācchādya keśān sitāṃstāruṇyābhinayagrahaḥ pariṇatau kopyeṣa duryogitām

13.7

kapaṭa0—(sotkaṇṭham) suhaa ! muñcasu kasāaṃbaraṃ | alaṃkaremi hariaṃdaṇeṇa aṅgāiṃ 3
jñāna0—(svagatam) aho ! vikārātiśayo vṛddhāyāḥ | athavā—
sotkaṇṭhaṃ sevito'tyarthaṃ tāruṇyasamaye purā
jahāti jaratīḥ kāmo na dākṣiṇyavaśādiva

13.8

(prakāśam) virama virama
vividharasavilāsollāsiniḥsīmapaṅkapracayanīyatapātaṃ dūratastaṃ namāmi
ahamiha sukhamamba ! tyaktavibhraṃśaśaṅkaḥ
pathi niyamaparāṇāṃ nīrase sañcarāmi

13.9

kapaṭa0—(sopahāsam) suhaa ! ṇāarosi jāṇasi parihasiduṃ, jaṃ maṃ
ambetti vāharasi | ṇa uṇa jāṇasi bhāavadāṇaṃ rahassaṃ | ṇa sudo tae
sa siloo
bhagavān kurute nityaṃ yaḥ kandarpaniṣevaṇam
sutarāṃ prīyate tasya kandarpajanako hariḥ

13.9.p1

ṇa uṇa ahaṃ jāṇe kettīāo bhāavadāṇaṃ visīo ṇiasuraasattharosīsaammi maye diṇṇāo
jñāna0—(sakrodham) āḥ pāpe ! patiṣyasi bhāgavatadarśanadūṣaṇapaṅkena
kapaṭa0—(vihasya) suhaa ! ṇa ṇivaḍissaṃ | eso me ālambaṇamatthi
tuha daṃḍo' | (iti daṇḍaṃ spṛśati)
jñāna0—āḥ pātakini ! mā spṛśa mā spṛśa | tvayi yamadaṇḍo'yaṃ daṇḍaḥ

13.9.p2

iti daṇḍamācchidya hantumupakramate

13.9.p3

kapaṭa0—(matvaragamapasṛtya) rere ṇaṣṭabhaava ! ṇa me ettha kokilapārāvadā
teṇa maṃ aṇāhaṃ va tāḍesiṃ

13.9.p4

tataḥ praviśataḥ saṃrabdhau kokilapārāvatau

13.9.p5

pārāvataḥ—kokilaā ! kahiṃpi idha ujjāṇe so ṇaṣṭabhaavao puloīadi, jo amha coriākalahamuppādedi̍
jñāna0—(puro'valokya sabhayam) amba ! tvamevātra śaraṇaṃ me
kapaṭa0—(sakrodham) ajjavi maṃ aṃbitti vāharasiṃ ?
jñāna0—( sapraśrayam ) sundari ! kariṣyasi me prāṇarakṣāṃ, tvadāyatto'ham
kapaṭa0—tā samāhidaṃbheṇa ciṭṭhadu bhavavaṃ1

13.9.p6

jñānarāśiḥ tathā karoti

13.9.p7

kokilaḥ—(puro nirūpya saharṣam ) pārāvaā ! peccha peccha eso so bhavao
pāsaṭṭhidāe attāe uāsijjamāṇo ciṭṭhadi| tā ehi uasappamhaṃ
ubhau—( upasṛtya sasaṃrambhamuccaiḥkāram ) anne ! kiṃ idha tumaṃ3 ?
kapaṭa0—( sanibhṛtasvaraṃ hastasaṃjñayā vārayantī ) kokilaā ! ṇihuaṃ ciṭṭhadha
mā bhodu samāhibhaṃgo bhavavado4
kokilaḥ—anne ! eso khu me tivvamairāveavihalovva paḍihāadi
jaṃ ṇimīliaccho ghummadi| (pārāvataṃ kākṣeṇa vīkṣya) tumaṃ vā kadhaṃ mannesiṃ
pārāvataḥ—kokilaā ! evaṃ ṇṇedaṃ| tā ehi eso dīhiājalammi
majjīadi6 ( iti tathopakramate )
kapaṭa0—( sasambhramam ) āḥ kiṃ edaṃ ! ciṭṭhadha ciṭṭhadha re ciṭṭhadha| mā
jalaṇammi jhaṃpadhaṃ
kokilaḥ—anne ! jai eso jalaṇo tā kiñca edaṃ ṇiccaṃ cia utsaantī ḍajjhasi tumaṃ8 | ( iti prasabhaṃ dhārayataḥ )

13.9.p8

jñānarāśiḥ sahuṅkāraṃ śiro valayati

13.9.p9

pārāvataḥ—kokilaā ! picchilavālo ṇa esa dhariduṃ pārīadi9
kokilaḥ—pārāvaā ! tumaṃ hatthesu ahaṃ pāeṃsu dhāremiṃ | ( iti tathā
kurutaḥ )
pārāvataḥ— ( bāhuto bījaṃ chitvā haste gṛhṇannaṅgulīyakaṃ pratyabhijñāya ) kokilaā!
pañcabhijāṇesu aṃgulīaaṃ edaṃ attāe maaṇasatthasikkhādakkhiṇāe eassa
viiṇṇaṃ
kokilaḥ— ( sopahāsam ) sāhu atte ! sāhu | savvassaṃ eassa sampavedi| coriākalaṃ kaṃ uṇa amha matthe ārovedi| (ubhau cālayataḥ)
jñāna0—( sākrandam ) kauṇḍinya ! kauṇḍinya ! kāsi ? kāsi ? | eṣa
tvāmapahāya vaiṣṇavaṃ lokamabhipadye
kokilaḥ—pāālamūlatti bhaṇe
pārāvataḥ—kokilaā ! eso bhaavao edassiṃ cyeva paccāsanne viṇhūdaivade caladalatarummi avalaṃbīadi | aṇubhavadū muhuttaṃ khearasiddhiṃ

13.9.p10

kokilaḥ ūrdhva śākhāmavalokate

13.9.p11

kauṇḍinyaḥ—( svagataṃ sabhayam ) eso so palijjamāṇo ḍajanto avaraṃpi
pajjāledi | tā evaṃ dāva ( prakāśam ) jīvadha jīvadha | dhāredha dhāredha edaṃ daṃbhatāpasaṃ yāva ahaṃ avadarāmi | eso khu me saalujjāṇe kusumāī ṇiccaṃcia geṇhai | ahaṃ ihaṭṭhido ṇirūvemi ṇa uṇa pekkhāmiṃ ( ityavataraṇaṃ nāṭayitvā hantumupakramate )
jñāna0—aho gurau bhaktyatiśayaḥ | bhavatu | jīvatu tāvadvarākaḥ

13.9.p12

kapaṭakeliḥ vihasya jñānarāśermukhamīkṣate

13.9.p13

pārāvataḥ—arere tumaṃ ujjhāṇavālo 1 ?
kauṇḍinyaḥ—adha iṃ 2 ?
kokilaḥ—pārāvaā ! jaṃ attā ṇihuaṃ hasiūṇa bhaavado muhaṃ pekkhadi, tā esovveva so edassa dudīo koṃḍiṇṇo | ( iti sahasopasṛtya tamapi dhārayati )
pārāvataḥ—eso vi edassa bhaavao | idha tā samaaṃ cia donhavi
bhodu siddhī

13.9.p14

iti yogapaṭṭābhyāṃ dvayorapi kaṇṭhau saṃdānayataḥ

13.9.p15

kauṇḍinyaḥ—( sākrandaṃ dīrghaṃ niḥśvasya ) ṇiaṇiaṭṭhāṇesu ciṭṭhantu ṇihāṇāīṃ | kilimmadu dāliddadamio loo | uvaramadi nāṇarāsī 5
kokilaḥ—( saspṛham ) rere jāṇādi tuha uajjhāo ṇihāṇāīṃ 6 ?
kauṇḍinyaḥ—ko na ettha ediṇā kaatthīkado 7 ?
kokilaḥ—( sahasopasṛtya ) bhaavaṃ nāṇarāse ! anugeṇhasu amhe 8
jñāna0—( svagatam ) sādhu kauṇḍinya ! sādhu ! tadevaṃ tāvat | ( prakāśam )
vatsa ! ārtto'yaṃ pralapati | kriyatāmasmāsu samīhitam

13.9.p16

kokilapārāvatau yogapaṭṭau vihāya padayoḥ praṇipatya

13.10

ubhau—pasīdadu pasīdadu ayyo | karesu amhe adalidde 9
jñāna0—vatsau ! kṣāntaṃ mayā | kṣamādhanā hi mādṛśāḥ | paropakāra evāsmākaṃ paramakāruṇikānāṃ paramo dharmaḥ | avaśyamanugrahītavyau vatsau | taduttiṣṭhatām
ubhau—( utthāya ) jīvadu jīvadu ajjo¹
jñāna0—( sagarvam )
madbhrūsamādiṣṭā kumbhadāsīva bhūriyam
nidhānakumbhasambhāraṃ gehe kasya na ḍhaukayet

13.11

kauṇḍinya ! samānaya lāṅgalīrasam
kauṇḍinyaḥ—kiṃ teṇa² ?
jñāna0—kiṃ na śrutaṃ tvayā ?—
rasena lāṅgalīyena samantreṇāñjitekṣaṇaḥ
nidhanaṃ vā nidhānaṃ vā dhīraḥ samadhigacchati

13.11.p1

kokilaḥ—bhaavaṃ ! ṇihāṇado kiṃ ṇihaṇaṃ garuaṃ³ ?
jñāna0—mātrāhīnamapi sarvaduḥkhapraśamanaṃ nidhānānnidhanaṃ śreyaḥ
kokilaḥ—tā amhāṇaṃ taṃyyeva bhodum̐
jñāna0—atha kiṃ ? | tvaraya kauṇḍinya ! tvaraya
kauṇḍinyaḥ—jaṃ āṇavedi bhavaṃ | ( iti niṣkramya punaḥ praviśya ) edaṃ taṃ geṇhadu
uajjhāo⁵
jñāna0—( ādāya ) kasyākṣaṇoḥ prathamaṃ dīyatāmañjanam ?
kokilaḥ—maha dāvam̐
pārāvataḥ—( upasṛtya ) maha dāvaiṃ
kapaṭa0—bhaavaṃ ! esovi tae aṇuaṃpaṇijjo itthīaṇo1
jñāna0—āḥ ! kimautsukyena ?| sarveṣāmevāsannaṃ nidhanam
pārā0—tatkokilasya tāvatkuru
jñāna0—( tathā kṛtvā ) vatsa ! etasminvṛkṣamūle dṛśaṃ nidhehi

13.11.p2

kokilaḥ tathā karoti

13.11.p3

pārā0—kokilaā ! pecchasi kiṃpi2 ?
kokilaḥ—ṇa kimpi3
jñāna0—( apavārya ) vatsa pārāvata ! satyeyaṃ janoktiḥ “arthāturāṇāṃ na
suhṛnna bandhuḥ” yadayaṃ paśyannapi na kathayati | sarvatra pade pade nidhānānīti
kimunmattajalpitam ? | tattavānyadeva darśayāmi

13.11.p4

iti pārāvatākṣiṇī tathā karoti

13.11.p5

kapaṭa0—bhaavaṃ ! mamāvi4 | (jñānarāśistathā karoti )
kokilaḥ—( apavārya ) pārāvaā ! pecchasi kimpi5 ?
pārā0—ṇa kimpi
kokilaḥ—atte ! tumaṃ pecchasi kiṃpi7
kapaṭa0—ṇahi ṇahi phuṭṭanti ṇavari loaṇāṃ
kokilaḥ—( apavārya ) pārāvaā ! attā ṇa pecchadi| tumaṃ ṇa pecchasi
ahaṃ ṇa pecchāmi | tā kiṃ ettha kāavvaṃ | (apavārya mantrayitvā ) tā evaṃ dāva

13.11.p6

prakāśaṃ

13.12

uajjhāa ! thoaṃ khu aṃjaṇaṃ | tā avareṇa raseṇa tumaṃ maha kaṇiṭṭho uṇa pārāvaassa aṃjadu loaṇe jahā samaaṃcia ṇihāṇe pecchamhe
( ubhau tathā kurutaḥ| kaukilapārāvatau gāḍhaṃ nipīḍyobhayorapyakṣiṇī nijākṣibhyāṃ sāndraṃ vimardayataḥ )
jñānagagi kauṇḍinyau—(pīḍāmabhināya) kṛṣṇa kṛṣṇa ! sphuṭato vilocane
kokilapārāvatau—haāsā ! geṇhadha geṇhadha ṇihaṇaṃ2
jñāna0—āḥ kauṇḍinya ! upaviṣaṃ kimapyetadānītaṃ tvayā ! | anya eva
sa netrāñjanaḥ
kauṇḍinyaḥ—uajjhāa ! kiṃ maṃ māredumicchasi | evaṃ vveva phuṭṭaloaṇo mudohaṃ3
pārā0--(pīḍātiśayamabhināya ) haddhī haddhī aṭhṭhāṇe mudomhiai
kokilaḥ—pārāvaā ! kiṃ soeṃsi | tahā aṃ—
apīḍaapuvvaṃ kimu kiṃpi majjaṃ
viṭṭhāālidā kiṃ mahilā ṇa kāvi
jūeṇa suṇṇo diaho gado kiṃ
ko amha soāvasaro jaammi

13.12.p1

jñāna0—( svagataṃ sopahāsama ) matyametat
kṛtakṛtyāḥ pratīkṣante mṛtyuṃ priyamivātithim
( prakāśama ) vatsau kokilapārāvatau ! asti kvāpīha pratyāsanno jalāśayaḥ | nayanaprakṣālanamātreṇeva praśāmyatyeṣo'pamṛtyuḥ
kokilaḥ-atthi ettha paccāsannaṃ maaṇujjāṇaṃ, jahiṃ sāmī kalākaraṃḍao pāṇagoṭṭhīvilāsaṃ karedi
pārā0-tā kathaṃ maggaṃ puloamha̍
kokilaḥ-edha dāva riṃgantā vi gacchamheṃ

13.12.p2

sarve śanaiḥ parikrāmanti| kauṇḍinyaḥ kokilopari patanaṃ nāṭayati

13.12.p3

kokilaḥ-(sakrodhaṃ caraṇena prerya) haāsa! kiṃ idha ṇihāṇaṃ? kokilo khu
ahaṃ| tā parado gaccha4
kapaṭa0-(patanaṃ nāṭayantī) vaccha kokilaā! avalaṃbasu avalaṃbasu maṃ5
kokilaḥ-ambe! ṇivaḍidavveya viṭṭha| ko tumaṃ uddhariduṃ pāredi
hatthipaḍaṇaṃ tuha saṃvuttaṃ6

13.12.p4

kapaṭakeliḥ kathañcidutthāya punaḥ punaḥ patanaṃ nāṭayati

13.12.p5

pārā0-(sopahāsam) pāvedu dāva ajjaā pae pae ṇihāṇāīṃ7
kokilaḥ-(pīḍātiśayaṃ nāṭayan) haddhī haddhī eso ṇavari aṇusao jaṃ ṇa
pāvido maraṇasamaammi pāaphaṃso pahuṇo kalākaraṃḍaassa̍
kapaṭa0-(sākrandaṃ sorastāḍamākāśe lakṣyaṃ baddhvā) putti maaṇasuṃdari! kahiṃsi
kahiṃsi?| dehi me paḍivaaṇaṃ| esā khu aṇāhā adiṭṭhatuhamuhaaṃdā vivajjāmi̍ṃ
(tataḥ praviśati saparivārā sambhrāntā madanasundarī kalākaraṇḍakaśca)
madanasundarī—atte! kiṃ nedaṃ 1 !

13.12.p6

kapaṭakeliḥ kaṇṭhe gṛhītvā roditi

13.12.p7

kalākaraṇḍakaḥ—(valokya sasambhramamupasṛtya) bhagavan jñānarāśe ! kimetat ?
jñāna0—( svareṇa jñātvā ) vatsa kalākaraṇḍaka ! durdevahato'haṃ, kiṃ˙ kathayāmi
kokilapārāvatau—( sakrodham ) ṇāha kalākaraṃḍaa ! | edaṃ māāvaṃcidasaalabhuaṇaṃ saṃbhāvesu ṇaṭṭhaṃ2
kalākaraṇḍakaḥ—( sasambhramam ) āḥ pāpau ! alamalaṃ cāpalena | ( jñānarāśiṃ prati ) bhagavan ! kathaya kimetat | sajjojyaṃ tvatpreṣyo janaḥ
jñāna0—vatsa ! tāvadambhaḥ samānīya prakṣālyantāṃ sarveṣāmakṣīṇi
kalākaraṇḍakaḥ—kusumake ! mudgaraka ! nanu pratyāsannaiva dīrghikā, tadānīyatāṃ pānīyam
ubhau—jaṃ sāmī samādisadi | ( iti niṣkramya punaḥ praviśya ) uvaṇīdaṃ jalaṃ3
kalākaraṇḍakaḥ—prakṣālyantāṃ sarveṣāmakṣīṇi | ( iti tathā kurutaḥ )
jñāna0—( mukhaṃ prakṣālya unmīlya cakṣuṣī ) vatsa kalākaraṇḍaka ! diṣṭyā
dṛṣṭo'si diṣṭyā praśāntamāpadā
kapaṭa0—( saharṣam ) diṭṭhiā diṭṭho mae tuha muhasasī | ( iti madanasundarīṃ
cumbati )
kokilapārāvatau—( kalākaraṇḍakaṃ padayorgṛhītvā ) diṣṭyā jīvatornau nayanātithirjāto'si
kalākaraṇḍakaḥ—vatsau ! praṇamyatāṃ tāvadayaṃ jagadgururbhagavān

13.12.p8

ubhau tathā kurutaḥ

13.13

jñāna0—saha kalākaraṇḍakena pramodintāṃ pramodintāṃ bhavantaḥ sarve'pi
vatsa kalākaraṇḍaka ! na kaścidihāparādhyati | anayornibhānadarśanotsukatayedarthe
yannayanāñjanaṃ samānītaṃ tadbhrameṇānyadeva tīvraṃ kimapi saṃvṛttam
kalākaraṇḍakaḥ— (sapraśrayama) kimucyate ? | na khalu pramādato'pi paribhavanti vipado jagadgurum
jñāna0—vatsa kalākaraṇḍaka ! api nirjitā dyūtakārāḥ| pūrṇāste manorathāḥ
kalākaraṇḍakaḥ—(saharṣaṃ sapraśrayam) bhagavan ! kimucyate ? | nāstyasādhyaṃ
kimapi me bhuvane bhavadanukampāsanāthasya
mudgarakaḥ— (saharṣautsukyama) ṇāī kalākaraṇḍaa ! esā de attā esa
de gurū esa de pariaṇo jaṃ ṇirāvado jāo | tā edha mahūsavaṃ māṇemhaṃ
jñāna0—vatsa ! kalākaraṇḍaka ! brūhi kiṃ te bhūyaḥ priyamupakaromi ?
kalākaraṇḍakaḥ— (saharṣaṃ sapraśrayam )
ajayyāste dyūte sakalakitavāḥ kinna vijitāḥ
priyā prāṇaprāyā kimu na ghaṭitā candravadanā
vipadbhāveḥ pāraṃ kimu mama na yātaḥ parijanaḥ
kṛtārthaṃ kṛtvā māṃ kimasi bhagavan ! ditsuraparam

13.14

tathāpīdamastu—
avanibhavanipālāḥ pālayantu prakāmaṃ
vidadhatu śubhadṛṣṭiṃ dattamodāḥ payodāḥ
bhavatu bhavatu lokaḥ śokavaideśikātmā
rajaniramaṇalekhāśekharadhyānadhanyaḥ