The Compendium of Kāśyapa 5.9
Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) 5.9
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.9.37 — 81 parts
5.9.1
athāto gulmināṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Now we shall explain the treatment for those afflicted with abdominal lump.
5.9.2
iti ha smāha bhagavān kaśyapaḥ
Thus said the venerable Kaśyapa.
5.9.3
vātādisarvaraktotthāḥ kukṣihṛtpārśvabastijāḥ
pañca pañcāpadāmagryā gulmāḥ sūtre nidarśitāḥ
Originating from vāta and the others, from all of them, and from blood, / arising in the belly, the cardiac region, the flanks, and the urinary bladder, / the five foremost varieties among the fivefold distress of abdominal lumps have been demonstrated in the Sūtrasthāna.
5.9.4
ceṣṭānnapānasāmānyā doṣāḥ prakupitā nṛṇām
āmāśayamadhiṣṭhāya tato gulmān prakurvate
The humours, aggravated in men by common factors in conduct, food, and drink, / taking their seat in the stomach, subsequently produce abdominal lumps.
5.9.5
vātaleṣvannapāneṣu vātalo yaḥ prasajjati
dhāvati plavate'dhīte bhṛśaṃ gāyati nṛtyati
A person of vāta temperament who indulges in vāta-aggravating foods and drinks, / who runs, swims, studies, sings intensely, or dances;
5.9.6
śītavātāmbusevī ca śītarūkṣakaṭupriyaḥ
vyādhikliṣṭaḥ kṛśo rūkṣaḥ sevate tīkṣṇamauṣadham
and who exposes himself to cold wind and water, who is fond of cold, ununctuous, and pungent things, / who, afflicted by disease, emaciated, and dry, takes sharp medicine;
5.9.7
udīrayati cchardiṃ ca balācchardayate'pi vā
niruṇaddhi ca vātādīn tṛptaḥ pibati vā bahu
who excites vomiting, or forces vomiting by strain, / or suppresses [the urges of] vāta and the others, or drinks much when satiated;
5.9.8
śīghrayānena vā yati vyavāyaṃ vā'tisevate
vyāyāmādhyayanastrīṣu bālo rūkṣaśca yo rataḥ
or who travels in a fast vehicle, or indulges excessively in sexual intercourse; / or a boy, ununctuous, who is devoted to exercise, study, and women—
5.9.9
etaiścānyaiśca kupito māruto doṣasaṃcayam
karoti yatra tatrāsya sthāne gulmo nicīyate
by these and other factors the wind, aggravated, creates an accumulation of humours; / wherever in its site, there the abdominal lump builds up.
5.9.10
agnināśo'ruciḥ śūlaṃ cchardyudgārāntrakūjanam
purīṣavartanaṃ kārśyaṃ gulmānāṃ pūrvalakṣaṇam
Loss of digestive fire, anorexia, colic, vomiting, eructation, borborygmi, / scybalous stools, and emaciation are the premonitory symptoms of abdominal lumps.
5.9.11
śūlaṃ mūrcchā jvarastodaḥ kārśyaṃ tṛṣṇā'ruṇātmatā
pārśvāṃsākṣakaśūlaṃ ca vātagulmasya lakṣaṇam
Colic, fainting, fever, piercing pain, emaciation, thirst, a reddish complexion, / and pain in the flanks, shoulders, and collarbones are the symptoms of vāta-gulma.
5.9.12
ūṣāyaṇaṃ jvaro dāhastṛṣṇāviḍbhedepītatāḥ
pittagulme vijānīyāt pittalānnoṣṇasevinaḥ
A burning sensation, fever, internal burning, thirst, loose stools, and yellow discolouration / should be understood in pitta-gulma in one who partakes of pitta-provoking and hot foods.
5.9.13
romaharṣo jvaraśchardirarucirhṛdayagrahaḥ
mūtrākṣinakhaviṭśauklyaṃ śaityaṃ ca kaphagulminaḥ
Horripilation, fever, vomiting, anorexia, tightness in the chest, / whiteness of the urine, eyes, nails, and stool, and coldness belong to a patient with kapha-gulma.
5.9.14
sarvāṇyetāni rūpāṇi lakṣyante sānnipātike
raktagulmaḥ striyā yonau jāyate na nṛṇāṃ kvacit
All these symptoms are observed in a tridoshic condition. / A blood-gulma arises in the female reproductive organ, never in men.
5.9.15
duṣprajātā garbhā ca garbhasrūrbahumaithunā
anvakṣagarbhakāmā ca bahuśītārtavā ca yā
A woman afflicted by difficult childbirth, or one who is pregnant, one who has had a miscarriage, one engaging in excessive coitus, / or one desiring pregnancy immediately [after delivery], and one who has excessive cold menstrual flow,
5.9.16
udāvartanaśīlā ca vātalānnaniṣeviṇī
yā strī tasyāḥ prakupito vāto yoniṃ prapadyate
and one prone to upward movement of vāta, indulging in vāta-aggravating foods— / of such a woman, the aggravated vāta enters the female reproductive organ.
5.9.17
niruṇaddhyārtavaṃ tatra māsikaṃ saṃcinoti ca
rakte ca saṃsthite nārī garbhiṇyasmīti manyate
There it obstructs the menstrual flow and accumulates month by month; / and when the blood remains accumulated, the woman thinks, “I am pregnant.”
5.9.18
stanamaṇḍalakṛṣṇatvaṃ romarājiḥ sadohadā
garbhiṇīrūpamavyaktaṃ bhajate sarvameva tu
Darkening of the areola, a line of hair, along with pregnancy cravings— / she takes on all the indistinct signs of a pregnant woman.
5.9.19
vipākapāṇḍukārśyāni bhavantyabhyadhikāni tu
ityevaṃ lakṣaṇaṃ strīṇāṃ raktagulmaṃ pracakṣate
However, digestive impairment, pallor, and emaciation become excessive; / such is described as the characteristic symptom of blood-gulma in women.
5.9.20
anekadoṣasaṃghāto gulmavadgulma ucyate
tridoṣajādṛte gulmāḥ siddhyanti na cirotthitāḥ
A collection of multiple humours, like a shrub, is called gulma. / Except for that born of all three humours, gulmas are curable if not of long standing.
5.9.21
gulminaṃ prathamaṃ vaidyaḥ snehasvedopapāditam
yathāsvadoṣaśamanairauṣadhaiḥ samupakramet
First, the physician should attend to the gulma patient prepared with unction and sudation, / through medicines that pacify their respective humours.
5.9.22
bṛṃhaṇaṃ cātigulmeṣu bhṛśaṃ cātivirūkṣaṇam
atisaṃśodhanaṃ caiva gulmināṃ na praśasyate
Excessive nourishment in severe gulmas, extreme desiccation, / and excessive purification are not recommended for gulma patients.
5.9.23
abhayā pippalī vyoṣaṃ yāvaśūko'tha citrakaḥ
sauvarcalaṃ viḍaṅgāni vacā cetyakṣasaṃmitāḥ
Chebulic myrobalan, long pepper, the three pungents, barley-alkali, leadwort, / black salt, false black pepper, and sweet flag, each measured at an akṣa,
5.9.24
samyakpakvaṃ ghṛtaprasthaṃ tatpibecca yathābalam
ghṛtaṃ daśāṅgamityetadvātagulmanivāraṇam
cooked properly with a prastha of medicated ghee: one should drink this according to one's strength. / This medicated ghee, called Daśāṅga, is an eliminator of vāta-gulma.
5.9.25
saindhavaṃ yāvaśūkaśca pippalī hastipippalī
śuṇṭhī citraka ityeṣāṃ ṣaḍbhāgāḥ palikā pṛthak
Rock salt, barley-alkali, long pepper, wild pepper, / dry ginger, and leadwort: these six parts, each of one pala,
5.9.26
tulyakṣīraṃ ghṛtaṃ prasthaṃ pakvaṃ ṣaṭpalamucyate
ṣaṭpalaṃ sarvagulmeṣu vaidyāḥ prāhuryathā'mṛtam
cooked with an equal amount of milk and a prastha of medicated ghee, is called Ṣaṭpala. / Physicians declare Ṣaṭpala in all gulmas to be like nectar.
5.9.27
abhayā pippalī drākṣā guḍūcī sapunarnavā
lavaṇakṣāragandharvabhārgīrāsnārasāñjanam
Chebulic myrobalan, long pepper, grapes, Indian tinospora, along with hogweed, / the salts, alkali, castor, clerodendrum, rasna, and extract of Indian barberry,
5.9.28
tulyakṣīraṃ pacedetairghṛtamakṣasamairbhiṣak
śaiśukaṃ nāma tat sarpirvātagulmanivāraṇam
measured in akṣas, the physician should cook with these and an equal amount of milk a medicated ghee; / that clarified butter named Śaiśuka is an eliminator of vāta-gulma.
5.9.29
snigdhasvinnasamāśvastaṃ gulminaṃ sraṃsayettataḥ
virecanena mṛdunā tailenairaṇḍajena vā
Then, the physician should purge the gulma patient, who has been unctuated, fomented, and comforted, / with a mild purgative or with castor oil.
5.9.30
viriktaṃ ca yathākālaṃ nātirūkṣāṇi bhojayet
yuktāmlalavaṇoṣṇāni yuktasneharasāni ca
And when purged, at the proper time one should feed him foods that are not overly dry, / endowed with sour, salty, and hot [tastes], and containing appropriate unctuous substances and meat-juices.
5.9.31
bhojayedgulminaṃ nityaṃ nidānaguruvarjakam
na cātibhojanaṃ nityaṃ śasyate sarvagulminām
One should constantly feed the gulma patient avoiding causative and heavy foods; / and overeating is never recommended for any gulma patients.
5.9.32
pippalīṃ pippalīmūlaṃ cavyaṃ citrakanāgaram
bilvaṃ kapitthaṃ badaraṃ vṛṣakaṃ gaṇikārikām
Long pepper, long pepper root, wild pepper stem, leadwort, dry ginger, / bael fruit, wood apple, jujube, Malabar nut, premna,
5.9.33
hiṅgudāḍimajīvantīvṛkṣāmlaṃ sāmlavetasam
pauṣkaraṃ śaṭidantyau ca lavaṇāni ca sarvaśaḥ
asafoetida, pomegranate, jīvantī, kokum, along with sour dock, / pushkarmool, kachur, baliospermum, and all the salts,
5.9.34
dvau kṣārāvajamodaṃ ca tulyaṃ śuṣkāṇi cūrṇayet
mātuluṅgarasenaite vaṭakā badaropamāḥ
the two alkalis and bishop's weed, powdered equally dry; / these pills made with citron juice, the size of a jujube fruit,
5.9.35
kṛtāḥ sukhāmbunā peyā madyairamlena vā bhiṣak
vātagulmamudāvartaṃ plīhaśūlaṃ ca nāśayet
should be taken with warm water, wines, or sour gruel, O physician. / They destroy vāta-gulma, upward movement of vāta, and splenalgia.
5.9.36
mayūrāṃstittirīn krauñcān kapotān vanakukkaṭān
yavagodhūmaśālīṃśca vātagulmī sadā'śniyāt
Peacocks, partridges, curlews, doves, wild cocks, / barley, wheat, and rice a vāta-gulma patient should always eat.
5.9.37
yadi tu snihyamānasya vātagulmo na śāmyati
hitamāsthāpanaṃ tasya tathaivāpyanuvāsanam
kṣīrānupānāmabhayāṃ saguḍāṃ saṃprayojayet
If, however, the vāta-gulma does not subside in one undergoing unction, / non-unctuous enema is beneficial for him, as is unctuous enema; / one should administer chebulic myrobalan with jaggery, followed by a drink of milk.
5.9.37.p1
gulmināṃ baddhavarcānāṃ --kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ
5.9.37.p2
svedo vā'tikharatvamaṅgānāmatiślakṣṇatā vā vaivarṇyaṃ
5.9.37.p3
raukṣyaṃ lomaharṣaḥ pipāsā gauravaṃ rāgo daurbalyaṃ vepathuḥ
5.9.37.p4
piḍakāruṣāṃ saṃbhavaścātivedanā ca kṣatavisarpaṇamiti
5.9.37.p5
tata ūrdhvamakriyāvatāṃ kuṣṭhāni jāyante | tatra śyāvāruṇaśūlakaṇḍūcimicimakharatvapāruṣyasaṃstambhāyāmairvātottarāṇi vidyāt dāhavedanājvaraviḍbhedoṣāyanapākasrāvakoṭhānikarṇā kṣiprotthānaiḥ śītamadhurakaṣāyasarpiranuśayaiśca pittottarāṇi vidyāt śvetapāṇḍughanotsedhagurustaimityastambhamahāparigrahāgnisādaiḥ śītāditarānuśayaiḥ kaphottarāṇi vidyāt vyāviddharūpabahusphuṭitaparisrāvakṛmidāharujopetaśarīrāvayavapātanamaśucivigandhiśothabahulamanekopadravaṃ sānnipātikaṃ
5.9.37.p6
raktatvāt kākaṇamityucyate | dvidoṣajānītarāṇi tānyanuvyākhyāmaḥ
5.9.37.p7
-- vātottare kapālakuṣṭhaṃ pittottare tvaudumbaraṃ kaphottare maṇḍalakuṣṭhaṃ
5.9.37.p8
vātapaittikamṛṣyajihve pittaślaiṣmikaṃ pauṇḍarīkaṃ sidhmaṃ ca iti
5.9.37.p9
samāsalakṣaṇam | vistaratastvaṣṭādaśa kuṣṭhāni tānyanuvyākhyāsyāmaḥ--sidhmaṃ ca vicarcikā ca pāmā ca dadruśca kiṭibhaṃ ca kapālaṃ
5.9.37.p10
ca sthūlāruṣkaṃ ca maṇḍalakuṣṭhaṃ ca viṣajaṃ ceti nava sādhyāni pauṇḍarīkaṃ
5.9.37.p11
ca śvitraṃ ca ṛṣyajihve ca śatāruṣkaṃ caudumbaraṃ ca kākaṇaṃ ca carmadalaṃ
5.9.37.p12
caikakuṣṭhaṃ ca vipādikā ceti navāsādhyāni | sarvaṃ tu kuṣṭhaṃ tvaṅmāṃsarudhiralasīkāśrayaṃ sparśaghnaṃ ceti vardhamāna ca vairūpyakaraṃ bhavati
5.9.37.p13
tattu rajodhvastamalābuvāraṇapuṣpīpuṣpasadṛśaṃ sidhmaṃ śyāmalohitavraṇavedanāsrāvapākavatī vicarcikā kaṇḍūtodapākasrāvāruṣmatī
5.9.37.p14
pāmā raukṣyakaṇḍūdāhasrāvavanti maṇḍalāni vṛddhimanti dadruḥ kṛṣṇaśyāvāruṇakharaparuṣasrāvavṛddhimanti gurūṇi praśāntāni ca punaḥ punarutpadyante kiṭibhāni kṛṣṇakharaparuṣamalinamanekasaṃsthānamaṇḍalaṃ
5.9.37.p15
maṇḍūlamṛtusandhiṣūṣṇe cātibādhate kapālākṛti kapālaṃ picchāsrāvavedanādāhakaṇḍūtodajvaravaisarpamahābraṇaparigrahaṃ mṛdukharanibhaṃ mahāruṣkaṃ maṇḍalairbandhujīvakusumopamairdāhakaṇḍūvedanāsrāvavadbhirmaṇḍalakuṣṭhaṃ lūtākīṭapataṅgasarpadaśanadaṣṭamupekṣitaṃ vyabhicāreṇa kharībhavati kṛcchrasādhyaṃ viṣajaṃ mahāśayasamutsedhaṃ jātaṃ cirādbhedi puṇḍarīkapalāśavarṇaṃ pauṇḍarīkaṃ śvetabhāvācchvitraṃ pañcavidhamuttaratropadekṣyāmaḥ
5.9.37.p16
ṛṣyajihvopamaṃ pāruṣyavaivarṇyagauravarṇavilkedairṛṣyajihve nīlalohitapītāsitairanekairarudbhiḥ kharaiḥ srāvibhirupadrutaṃ śatāruṣkaṃ pakvodumbaraphalasadṛśamasrāvi jaḍamanekamaudumbaraṃ vyākhyātaṃ kākaṇaṃ
5.9.37.p17
hasticarmasadṛśaṃ kharaṃ vṛddhimaccarmadalaṃ vaisarpodbhavaṃ nityavisarpi srāvavedanākrimimadekakuṣṭhaṃ pāṇipādāṅguṣṭhauṣṭhajaṅghādaṇḍadeśeṣusphuṭitasrāvivedanāvatīmavipākinīṃ vipādikāṃ vidyāt | sarvarogāścaiva
5.9.37.p18
mohādupekṣyamāṇā asādhyatāṃ yānti asādhyāstvāśu nṛṇāṃ ghnanti
5.9.37.p19
tasmādātmahitāyāśu prayateta | kuṣṭheṣvādau vātottareṣu ghṛtācchapānamanekaśo maṇḍāntaritaṃ praśasyate tiktasarpiṣa itarottarayoḥ vamanavirecanāsthāpana --mūtrakṛcchracikitsitādhyāyaḥ
5.9.37.p20
--kaṭīskandhātidharaṇāt pittaṃ kruddhaṃ kaphānilau
5.9.37.p21
anusṛtya yadā bastiṃ dūṣayanti tadāśrayāḥ
5.9.37.p22
mūtrakṛcchraṃ tadā jantordāruṇaṃ saṃpravartate
5.9.37.p23
saphenamalpamaruṇaṃ kālaṃ vā śūlasaṃtatam
5.9.37.p24
mūtramānaddhavarcastvaṃ vātāghātasya lakṣaṇam
5.9.37.p25
sadāhavedanaṃ pītamatyuṣṇaṃ bāṣpasaṃhitam
5.9.37.p26
svidyamānamukho mūtraṃ kurute paittike śiśuḥ
5.9.37.p27
bahulaṃ kurute mūtramalpabādhaṃ sitaṃ ghanam
5.9.37.p28
bastigauravaśothau ca mūtrāghāte kaphātmake
5.9.37.p29
dvandvajaṃ dvandvarūpebhyaḥ sarvebhyaḥ sānnipātikam
5.9.37.p30
raktajaṃ pittavajjñeyaṃ saraktasya ca mūtraṇāt
5.9.37.p31
viśeṣāḥ sannipātotthe mūrcchābhramavilāpakāḥ
5.9.37.p32
sarveṣu kārśyamaratiraruciḥ sānavasthitiḥ
5.9.37.p33
tṛṣṇāśūlaviṣādātista eva syurupadravāḥ
5.9.37.p34
cirāt pramehāḥ kupyanti sadyaḥ kṛcchrāṇi dehinām
5.9.37.p35
viśeṣaḥ kṛcchramehānāṃ kṛcchre dāho'ti cendriye
5.9.37.p36
kucchrāṇyāśu nivartante pramehāstu prasaṅginaḥ
5.9.37.p37
pittaprāyāṇi kṛcchrāṇi vātasthānāśrayāṇi ca
5.9.37.p38
tasmātsāmānyayogena cikitsā hyupadekṣyate
5.9.37.p39
śaramūlāni niṣkvāthya śītaṃ pūtaṃ ca tajjalam
5.9.37.p40
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ pibet kṛcchropaśāntaye
5.9.37.p41
madhukaṃ śaramūlaṃ ca triphalā sitavārikā
5.9.37.p42
śṛtaṃ saśarkarākṣaudraṃ mūtrakṛcchranivāraṇam
5.9.37.p43
tārṇasya pañcamūlasya rasaṃ niṣkvāthya pāyayet
5.9.37.p44
śarkarākṣaudrasaṃyuktaṃ sarvakṛcchranivāraṇam
5.9.37.p45
śatāvarī pṛthakparṇī kulatthabadarāṇi ca
5.9.37.p46
śarkarāmadhusaṃyukto leho mūtragrahāpahaḥ
5.9.37.p47
viparītaṃ pramehebhyo mūtrakṛcchreṣu kalpayet
5.9.37.p48
auṣadhaṃ pānamannaṃ ca susnigdhaṃ mṛdu śodhayet
5.9.37.p49
madhurāṇīkṣuvikṛtīstrapusāni ghṛtaṃ payaḥ
5.9.37.p50
seveta varjayennityaṃ yat saṃgrāhi vidāhi ca
5.9.37.p51
ūṣako'tha bṛhatyau dve śvadaṃṣṭrā vasukāvubhau
5.9.37.p52
śṛṅgaveraṃ yavāścaiva darbho vṛkṣādanī balā
5.9.37.p53
pippalī taiḥ śṛtaṃ kṣīraṃ ghṛtamātrādimūrcchitam
5.9.37.p54
sarakte pāyayetkṛcchre kṣiprametena sidhyati
5.9.37.p55
kanīyasīṃ pañcamūlīṃ kulatthaṃ badarāṇi ca
5.9.37.p56
śarkarāmadhusaṃyukto leho mūtragrahe hitaḥ
5.9.37.p57
sasaindhavo rasaḥ kāryo mūtrāghāte ghṛtāyutaḥ
5.9.37.p58
satārṇapañcamūlo vā rāsnāgokṣurakeṇa vā
5.9.37.p59
dvau karañjau nigarbhā ca kārpāso madhuśigrukaḥ
5.9.37.p60
śvadaṃṣṭrā vasukau dvau ca mṛṇālaṃ cotpalāni ca
5.9.37.p61
pippalyaḥ saindhavaṃ caiva sūkṣmailā maricāni ca
5.9.37.p62
etaiḥ siddhāṃ pibedbālo yavāgūṃ sasuvarcalām
5.9.37.p63
etairevauṣadhairlehaṃ śarkarāmadhusaṃyutam
5.9.37.p64
prayuñjīta ghṛtaṃ caiva pakvaṃ kṛcchranivāraṇam
5.9.37.p65
kanīyasī pañcamūlī pañcakolayavaiḥ saha
5.9.37.p66
kulatthamadhuśigrūṇi kāryaśca satilo bhavet
5.9.37.p67
mandasneho rasastveṣa sauvarcalayuto bhavet
5.9.37.p68
mūtrāghāte prayoktavyaḥ śarkarāsu viśeṣataḥ
5.9.37.p69
ekatridoṣajaiḥ kṛcchraiḥ śarkarāstulyalakṣaṇāḥ
5.9.37.p70
suvarṇacūrṇasadṛśāstathā sarṣapasannibhāḥ
5.9.37.p71
rocaneva gavāṃ pitte saṃbhavantyanilātmanām
5.9.37.p72
vātenonmathitaṃ mūtraṃ khajitaṃ pāpakarmaṇām
5.9.37.p73
śarkarāḥ syurvivṛddhāstā aśmaryaḥ saṃbhavantyatha
5.9.37.p74
tadetallakṣaṇaṃ tāsāṃ nityameva tu vedanā
5.9.37.p75
śarkarā sahamūtreṇa nirdhāvatyapi kasyacit
5.9.37.p76
śalyavatyaśmarī bastau vardhamānā'vatiṣṭhate
5.9.37.p77
kṣīyate kṣīyamāṇasya puṣyamāṇasya puṣyati
5.9.37.p78
tasmānna nityaṃ rujati tasyoddharaṇamiṣyate
5.9.37.p79
aśmaryuddharaṇaṃ tīkṣṇamauṣadhaṃ srota īraṇam
5.9.37.p80
sāhasādatibāleṣu sarvaṃ necchati kaśyapaḥ
5.9.37.p81
iti ha smāha bhagavān kaśyapaḥ iti cikitsāsthāne mūtrakṛcchracikitsitādhyāyaḥ
Thus ends the chapter on the treatment of dysuria in the Section on Therapeutics.
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Linked texts (1)
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit