Jivasutra 2

2

གཉིས་དང་གསུམ་དུ་འདྲེས་པ་ཡང་ནི་དེ་ལས་ཤེས་པར་བྱ། །རྒན་དང་དར་དང་བྱིས་པ་རིམ་གྱིས་ལྟ་ཞིང་ཤེས་པར་བྱ། །ངད་ཅན་གྲང་བ་རླུང་གི་ཡུལ་ཏེ་ཚ་གདུང་མཁྲིས་པའི་ས། །རླན་ཅན་སྣུམ་བག་བད་ཀན་ཡུལ་ཏེ་འདྲེས་པ་དེ་ལས་བརྟག །ནང་པར་སྲོད་ནི་བད་ཀན་ཐོ་རངས་ཕྱི་དྲོ་རླུང་གི་དུས། །ཉི་མ་ཕྱེད་དང་ནམ་ཕྱེད་མཁྲིས་པའི་དུས་ཡིན་ཤེས་པར་བྱ། །དཔྱིད་ན་བད་ཀན་ལྡང་སྟེ་དབྱར་སྟོད་རླུང་སོགས་སྟོན་མཁྲིས་ལྡང་། །དབྱར་སྨད་རླུང་ལྡང་མཁྲིས་སོགས་དགུན་སྟོད་དགུན་སྨད་བད་ཀན་སོགས། །སྟོན་ནི་རླུང་ཞི་དགུན་སྟོད་མཁྲིས་ཞི་དབྱར་སྨད་བད་ཀན་ཞི། །ལུས་ཡུལ་དུས་དག་བརྗོད་ནས་བྲོ་དྲུག་ཁྱད་པར་མདོར་བསྟན་པ། །མངར་ཀུན་བསིལ་ཏེ་བད་ཀན་སྐྱེད་དེ་རླུང་མཁྲིས་སེལ་བྱེད་ན། །ཞུན་མར་བུ་རམ་སྙིང་གཟེར་གཟེ་མ་གྲོ་དང་སྟརྐ་དྲོ། །མུ་ཀ་སྦྲང་རྩི་སྐམ་སའི་ཤ་དང་ནས་དང་བུ་རམ་རྙིང་། །བད་ཀན་སེལ་ཏེ་ཉེ་ཤིང་རམ་ཉེ་བད་ཀན་མི་སྐྱེད་སྙོམས། །ཚ་བ་དྲོ་སྟེ་མཁྲིས་སྐྱེ་རླུང་དང་བད་ཀན་སེལ་བྱེད་ན། །སྲོག་ཆགས་མཁྲིས་པ་མཁྲིས་སེལ་ན་ལེ་ཤམ་ནི་རླུང་ཡང་སྐྱེད། །སྐྱུར་ཀུན་དྲོ་སྟེ་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་ཅིང་བད་ཀན་རླུང་སེལ་ན། །སྐྱུ་རུ་ར་དང་བལ་པོ་སེའུ་ནི་མཁྲིས་པ་སེལ་བར་བྱེད། །ཀུ་ཤུ་མངར་ནི་བསིལ་ལ་དར་བ་ཆུས་བསླད་མཁྲིས་མི་སྐྱེད། །ཁ་བ་བསིལ་ཏེ་རླུང་སྐྱེད་བད་ཀན་མཁྲིས་པ་སེལ་བྱེད་ན། །ཤུ་དག་སླེ་ཏྲེས་དྲོ་སྟེ་འཕྲོད་དང་སྦྱར་ན་རླུང་ཡང་སེལ། །བསྐ་བ་ཀུན་ནི་བསིལ་ཏེ་རླུང་སྐྱེད་བད་ཀན་མཁྲིས་སེལ་ན། །ཨ་རུ་ར་ནི་ཉེས་པ་གསུམ་པ་གནོད་མི་བྱེད་དེ་སྙོམས། །ཆང་རན་བད་ཀན་རླུང་སེལ་མང་ན་མཁྲིས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད། །ལན་ཚྭ་དྲོ་སྟེ་རླུང་སེལ་བད་ཀན་མཁྲིས་པ་སྐྱེ་བྱེད་ན། །རྒྱམ་ཚ་ལྕེ་མྱང་ཚ་ནི་མཁྲིས་པ་ལས་ཡང་གནོད་མི་བྱེད། །མངར་དང་བསྐ་དང་ལན་ཚྭ་གསུམ་ཡང་རིམ་བཞིན་མས་ལྕི་སྟེ། །སྐྱུར་དང་ཚ་དང་ཁ་བ་གསུམ་ནི་དེ་བཞིན་མར་ཞིང་ཡང་། །ཁ་བ་བསྐ་དང་ལན་ཚྭ་གསུམ་ཡང་རིམ་བཞིན་མས་རྩུབ་སྟེ། །མངར་དང་སྐྱུར་དང་ཚ་བ་གསུམ་ཡང་དེ་བཞིན་མར་ཞིང་འཇམ། །

Those with combinations of two or three [humours] should also be recognized from that.
One should examine and recognize them progressively according to old age, adulthood, and childhood.
Cold and windy places are wind regions; hot and burning places are bile regions.
Moist and oily places are phlegm regions; mixed regions should be analyzed according to those.
Morning and twilight are phlegm time; dawn and afternoon are wind time.
One should know that midday and midnight are bile time.
Phlegm rises in spring; wind accumulates in early summer; bile rises in autumn.
Wind rises in late summer; bile accumulates; in early and late winter phlegm accumulates.
In autumn wind is pacified; in early winter bile is pacified; in late summer phlegm is pacified.
Having explained body, region, and season, the distinctions of the six tastes are briefly shown:
All sweets are cooling; they produce phlegm, and if they dispel wind and bile,
Clarified butter, molasses, thorny burdock, puncture vine, wheat, and walnuts are warming.
Muka, honey, meat from arid land, barley, and old molasses
Dispel phlegm; asparagus and ramnye do not generate phlegm and are neutral.
Pungents are warming; they generate bile, and if they dispel wind and phlegm,
Animal bile dispels bile, while black pepper also generates wind.
All sours are warming; they generate bile, and if they dispel phlegm and wind,
Myrobalan and Nepal pomegranate dispel bile.
Sweet apples are cooling, and buttermilk diluted with water does not produce bile.
Bitters are cooling; they generate wind, and if they dispel phlegm and bile,
Sweet flag and tinospora are warming, and if properly combined, also dispel wind.
All astringents are cooling; they generate wind, and if they dispel phlegm and bile,
Chebulic myrobalan harms none of the three faults and is neutral.
Moderate alcohol dispels phlegm and wind, but if taken in excess, it produces bile.
Salts are warming; they dispel wind, and if they generate phlegm and bile,
Rock salt and lche myang tsha do not cause harm through bile.
Sweet, astringent, and salt—these three are heavy down to the lowest respectively;
Sour, pungent, and bitter—these three likewise become progressively lighter.
Bitter, astringent, and salt—these three are rough down to the lowest respectively;
Sweet, sour, and pungent—these three likewise become progressively gentle.