Pramāṇa · Search · About · API

Rasavaisheshikasutra 1.8.1

Rasavaiśeṣikasūtra 1.8.1

Language
Sanskrit

1.8.1

rvātāviruddhaṃ kartavyam | evaṃ śeṣeṣvapi | nisargāt prabhṛtyucchritatvād(?)
alpenāpyapacāreṇa vaikṛtamupayāti prakṛtidoṣaḥ, tadvyādhimanyaṃ vyādhiṃ vā
janayatīti | evamanyeṣvapyavekṣaṇīyeṣvavekṣāprayojanaṃ yathāsaṃbhavaṃ vācyam
tatra vayo hi nāma śarīrasya pariṇāmaviśeṣaḥ | sa ca trividhaḥ | pūrvo
madhyamo'paraśceti | teṣu śleṣmapittavātāḥ yathāsaṃkhyamudbhūtapravṛttayo
bhavanti | uktaṃ hi —
“bālye pravardhate śleṣmā madhyame pittameva ca
antye pravardhate vāyustaccayaṃ vīkṣya kārayet ||”
iti | tattadavasthāsu śarīraliṅgairapi jñāyata eva tattaddoṣaprācuryam | yathā
saukumāryasaubhāgyābhivṛddhyupacayādayaḥ śleṣmaliṅgāni prathame vayasi
jāyante | khālityapālityatilakālakavyaṅgatiṣṇaprajñādayaḥ pittakāryāṇi
madhyame vayasi | kampānanatiśaithilyādayo vātaliṅgānyantye | tasmiṃstasmin
vayasi tattaddoṣāviruddhaṃ pravṛttiḥ samyak | itarathā mithyā | balaṃ nāma
dhātuvivekasampajjanitaṃ śarīraceṣṭāsu sāmarthyam | tat kiṃ doṣadhātumaleṣvantarbhūtam, athānyata, teṣāmavasthāviśeṣo vā | dhātuṣvantarbhūtaṃ ,
viśeṣataḥ śukradhātāreva prasādaḥ | yathā sarpiṣo maṇḍaḥ, tathā ojaḥ
śukrasya sarvaśarīragatam | tadeva hi balam | tasya kārya sāmarthyam
śukrāpyāyanaireva balamāpyāyate maithunānte balakṣayadarśanācca | uktaṃ hi—
‘‘sadyobalakaraṃ kṣīraṃ sadyobalaharāḥ striyaḥ |’’
iti | athāpi
‘‘divā vā yadi vā rātrau ( yaḥ ? yaṃ ) kālaṃ maithunaṃ caret
anantaraṃ prasvapato balavarṇau prasīdataḥ ||’’
iti | ata evoktaṃ suśrutena—‘‘rasādiśukrāntānāṃ yat paraṃ tejastat

Commentaries (1)