Rasavaisheshikasutra 1.8.4
Rasavaiśeṣikasūtra 1.8.4
- Language
- Sanskrit
1.8.4
"ādityagrahanakṣatraparispandamathāpare
bhinnavyakti bhedena kālaṃ kālavido viduḥ ||"
evaṃ grahanakṣatravibhāgopalabhyanānāvayavavyaktibhedaṃ kālameke vāñchanti
"kriyāntaraparicchedapravṛttā yā kriyā prati
vijñātaparimāṇā sā kāla ityabhidhīyate ||"
evamaparicchinnāyāḥ kriyāyāḥ paricchedanārthī svayaṃ paricchinnā kriyā
kāla ityapare | yathā godohanaṃ bhuṅkte cakrabhrānti bhuṅkte iti
godohanakriyāparicchinnāyā bhujikriyāyāḥ paricchede kālasaṃjñāṃ labhata
iti | evaṃ bhinneṣu darśaneṣu | āyurvede punaḥ kālaḥ śītoṣṇavarṣāṃlakṣaṇaḥ
ṣoḍhā bhinnaḥ saṃvatsarātmaka eva parigṛhyate | tasya khalu vyāvahārikyā
gaṇanayopalakṣyamāṇā bhedā nimeṣādayo yugaparyantāḥ tasya vāyvabhravarṣahimātapacchāyānimittāśca viśeṣāḥ kālasaṃjñāṃ labhante | tatra teṣāṃ teṣāṃ
bhedānāṃ prayojanaṃ tantreṣu draṣṭavyam | yathā"tīkṣṇaṃ mātrāśataṃ daṃśe viṣaṃ tiṣṭhati gautame !"
ityādi | "vamanaṃ pāyayitvā muhūrttamupekṣeta" tyādi ceti | athavā
rogāvasthā ca kāla ityucyate-vamanasya kālo virecanasya kāla
"tvakśoṇitāntare pittaṃ māṃsamedontare kaphaḥ
asthimajjāntare vāyurevaṃ tristhūṇamucyate ||"
prakṛterabhāvaḥ sarvadoṣavattvāt sarveṣām
Commentaries (1)
- Rasavaiśeṣikasūtraṭīkā — Narasiṃha, Sanskrit