Pramāṇa · Search · About · API

Rasavaisheshikasutra 1.8.3

Rasavaiśeṣikasūtra 1.8.3

Language
Sanskrit

1.8.3

guru śītaṃ ca rūkṣaṃ ca snigdhamannaṃ viśeṣataḥ
bhuktaṃ vipacyate kṣipraṃ na ca rogāya kalpate
yasya tasyānalaṃ vidyāt tīkṣṇaṃ tālavoṣṭhaśoṣaṇam ||"
iti
"kadācit pacyate bhuktaṃ kadācinna vipacyate
yasya tasya vijānīyādagniṃ vaiṣamyamāgatam ||"
iti | tatra samyagavekṣaṇaṃ nāma tīkṣṇe mahatī, mande'lpā, viṣame tayorgeti | anyathā mithyā | (mūlaṃ pūrvotpanno vyādhiḥ svatantraḥ vyāmiśralakṣaṇo vyaktaḥ | anubandhaḥ paścādutpannaḥ taddoṣanimittamanyanimittaṃ vā)
uktaṃ hi—
"pūrvotthitaṃ vyādhimupadravantamupadravikrayā laghu laghu vā (?)"
iti | anyatrāpi—
"kaścit prāk kevalo vyādhiḥ kaścidanyasya lakṣaṇam
kaścit pūrvotthite vyādhau paścājjāta upadravaḥ ||"
iti | atra yad vaktavyamannihitamūlānubandhaprakaraṇādavagantavyam
atrānuva(lā ? ndhā) virodhena mūlasya vā cikitsā, mūlāṃvirodhenānubandhasya vā samyak anyathāvā | grahaṇī nāma,
"agnyadhiṣṭhānamannasya grahaṇād grahaṇī matā"
iti | sā ca trividhā-mṛddhī dāruṇā madhyameti | tatra samyakprayogaḥ
snehane śodhane ca tattadyogyauṣadhasya ca mātrāyāśca prayogaḥ | anyathā'nyā
deśaḥ punaḥ pṛthivī | sa ca trividhaḥ - ānūpo jāṅgalaḥ sādhāraṇa iti
tatra jāṅgaleṣu manuṣyāḥ pittānilaprāyāḥ, ānūpeṣu kaphānilaprāyāḥ
sādhāraṇe saṃsṛṣṭāśca bhavanti | teṣāṃ yathādoṣaṃ prayogaḥ pūrvavat | kālaṃ
svāyambhuvamanādimadhyanidhanaṃ nityaṃ kālamekaṃ khalvicchanti | tatrai tad
bhavati"vyāpāravyatirekeṇa kālameke pracakṣate
nityamekaṃ vibhuṃ dravyaṃ pariṇāmaṃ kriyāvatām ||"
bhāvānāṃ paricchedakaṃ nityaṃ vyāpinaṃ nirvyāpāraṃ dravyaṃ kālamityevameke

Commentaries (1)