Tantrayukti 2.44_1.1
Tantrayukti 2.44_1.1
- Language
- Sanskrit
2.44_1.1
pratyutsārastathoddhāraḥ sambhavastantrayuktayaḥ .45. (ca.saṃ.si.12) tantrayuktīrevāha - tatretyādi. adhikaraṇaṃ nāma yamarthamadhikṛtya pravartate kartā; yathā ‘vighnabhūtā yadā rogā’(sū.a.1) ityādi. atra rogādikamadhikṛtyāyurvedo maharṣibhiḥ kṛta iti ‘rogāḥ’ityadhikaraṇam . yogo nāma yojanā vyastānāṃ padānāmekīkaraṇam . udāharaṇaṃ tāvadyathā- pratijñā hetūdāharaṇopanayanigamanāni; tatra pratijñā- mātṛjaścāyaṃ garbhaḥ, hetuḥ- mātaramantareṇa garbhānupapatteḥ, dṛṣṭāntaḥ- kūṭāgāraḥ, upanayaḥ- yathā nānādravyasamudāyāt kūṭāgārastathā garbhanirvartanaṃ, tasmānmātṛjaścāyamityeṣāṃ pratijñāyogaḥ; evamanye'pi yogārthā vyākhyeyāḥ. hetvartho nāmayadanyatrābhihitamanyatropapadyate; yathā- ‘samānaguṇābhyāso hi dhātūnāṃ vṛddhikāraṇam’(sū.a.12) iti vātamadhikṛtyoktaṃ, tatra vātasyeti vaktavye yadayaṃ samānaśabdaṃ dhātūnāmiti karoti, tena yathā vāyostathā rasādīnāmapi samānaguṇābhyāso vṛddhikāraṇamiti gamyate . padārtho nāma padasya padayoḥ padānāṃ vā'rthaḥ padārthaḥ. tatra dravyamitipadena khādayaścetanāṣaṣṭhā ucyante; padayorartho nāma yathā- ‘āyuṣo veda’iti padayorāyurbodhakaṃ tantramityarthaḥ; evaṃ padānāmapyartha udāhāryaḥ. pradeśo nāma yadbahutvādarthasya kārtsnyenābhidhātumaśakyamekadeśenābhidhīyate; yathā- ‘anupānaikadeśo'yamuktaḥ prāyopayogikaḥ’(sū.a.27) ityādi. uddeśo nāma saṅkṣepābhidhānaṃ; yathā- ‘hetuliṅgauṣadhajñānaṃ’(sū.a.1), anena sarvāyurvedābhidheyoddeśaḥ.
Linked texts (3)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) — Sanskrit
- Tantrayuktivicāra (ed. N. E. Muthuswami) — Sanskrit