Tantrayukti 2.44_1.5
Tantrayukti 2.44_1.5
- Language
- Sanskrit
2.44_1.5
samuccayo nāma yadidaṃ cedaṃ ceti kṛtvā vidhīyate; yathā- ‘varṇaśca svaraśca’(i.a.1) ityādi. nidarśanaṃ nāma- mūrkhaviduṣāṃ buddhisāmyaviṣayo dṛṣṭāntaḥ; yathā- ‘vijñātamamṛtaṃ yathā’(sū.a.1) ityādi. nirvacanaṃ nāma paṇḍitabuddhigamyo dṛṣṭāntaḥ; yathā- ‘jñāyate nityagasyeva kālasyātyayakāraṇam’(sū.a.16) iti. nidarśananirvacanayorayaṃ viśeṣaḥ- yannidarśanaṃ mūrkhaviduṣāṃ buddhisāmānyaviṣayaṃ, nirvacanaṃ tu paṇḍitabuddhivedyameva; kiṃvā nirvacanaṃ niruktiḥ- yathā- ‘vividhaṃ sarpati yato visarpastena saṃjñitaḥ’(ci.a.21) ityādi. niyogo nāma avaśyānuṣṭheyatayā vidhānaṃ; yathā- ‘na tvayā svedamūrcchāparītenāpi piṇḍikaiṣā vimoktavyā’(sū.a.14) ityādi. vikalpaḥ pākṣikābhidhānaṃ; yathā- ‘sārodakaṃ vā'tha kuśodakaṃ vā’(ci.a.6) ityādi. pratyutsāro nāma upapattyā paramatanivāraṇaṃ; yathā vāryovidaḥ prāha- ‘rasajāni tu bhūtāni rajasā vyādhayaḥ smṛtāḥ’(sū.a.25) ityādi, hiraṇyākṣā niṣedhayati- ‘na hyātmā rajasaḥ smṛtaḥ’ityādi. uddhāro nāma parapakṣadūṣaṇaṃ kṛtvā svapakṣoddharaṇaṃ; yathā- ‘yeṣāmeva hi bhāvānāṃ sampat sañjanayennaram. teṣāmeva hi bhāvānāṃ vipadvyādhīnudīrayet’(sū.a.25) ityādinā svapakṣoddharaṇam. sambhavo nāma yadyasminnupapadyate sa tasya sambhavaḥ; yathā- mukhe pipluvyaṅganīlikādayaḥ sambhavantītyādi. ityetāḥ ṣaṭtriṃśattantrayuktayo vyāhṛtāḥ.
Linked texts (1)
- Tantrayuktivicāra (ed. N. E. Muthuswami) — Sanskrit