Hastyayurveda 76.p1.3
Hastyāyurveda 76.p1.3
- Language
- Sanskrit
76.p1.3
vṛkṣaveśmābhighātādvā vasudhāṃ nimnatastathā
niyudhyamānasya kairebandhervā vividhaistathā
nāgasya kāraṇairebhirviṣāṇamupahanyate
jarjaratvamavāpnoti bhajyate vā patatyapi
kalpānte mathyate vā'pi • dālyate pāṭhyate'pi vā
nāstyutpātakṛto doṣo yaddantapatanaṃ bhavet
ityāgantoḥ samākhyātaṃ dantarogasya lakṣaṇam
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi sādhyāsādhyasya lakṣaṇam
bhagnaśeṣasthitaṃ yāpyaṃ dantaveṣṭavyapāśrayam
veṣṭopariṣṭādyadbhagnamasādhyamapi nirdiśet
keriṇyā saha nistīrṇe vraṇakarmavidhiḥ smṛtaḥ
saṃvatsaroṣito vyādhiḥ sa yāpyo yo na sidhyati
sa yadā vardhate danto vivarṇasya ca dṛśyate
evaṃ sādhyamiti brūyādasādhyaḥ saṃpravakṣyate
yasyāṃ tu kṛmayo veṣṭau bhakṣayanti tadudbhavāḥ
veṣṭaḥ saṃmlāyate caiva vivarṇaścopalakṣyate
†karīryāścopaghātena srāvaḥ pūtiḥ pravartate
na ca siddhimavāpnoti tadasādhyasya lakṣaṇam
yāpyaṃ ca yāpayeddantamasādhyaṃ ca vivarjayet
sādhyaṃ ca sādhayedvaidyaḥ śāstroddiṣṭena karmaṇā
daśāṅgulā gatiryā tu bheṣajyaṃ tatra kārayet
ūrdhvaṃ daśabhyo'ṅgulebhyo bheṣajyaṃ na praśasyate
sarpiḥprakṣālanaṃ kāryaṃ dante sadyaḥkṣate nṛpaḥ
dantarogasya śāntyarthamārogyāyaiva dantinām
kaṭukāni kaṣāyāṇi tiktāni ca samāharet
tvakpatraphalamūlāni śoṣayitvā vipācayet
tena prakṣālayedveṣṭau kṣārairvā vividhaistathā
prasannayā vā prakṣālyau hastimūtreṇa vā punaḥ
tilasarṣapakalkena vātake'bhyañjanaṃ hitam
nasta(sya)karma ca kartavyaṃ trivṛtena bhiṣagjitā
paṭolaṃ candanaṃ mūrvā golomī kaṭurohiṇī
pāṭhayā saha tulyāni gavāṃ mūtreṇa 'peṣayet
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit