Hastyayurveda 76.p1.2
Hastyāyurveda 76.p1.2
- Language
- Sanskrit
76.p1.2
atha kuṇapagandhaṃ ca srāvamāśu vimuñcati
haritaḥ pīto rakto vā varṇataścopalakṣya nṛpa
na sevanti ca taṃ kledamatyarthaṃ makṣiva hṛnnṛpa
iti pittapraduṣṭasya lakṣaṇaṃ samudāhṛtam
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi kaphaduṣṭasya lakṣaṇam
yadā madhurabhūyiṣṭhamahāramupasevate
śītalaṃ ca viśeṣeṇa tathā ca lavaṇaṃ nṛpa
tasya śleṣmā prakupito dhamanīḥ pratipadyate
dhamanīḥ pratipannastu dantamūle niṣevate
tasya tena prakopeṇa dantarogaḥ prajāyate
dantaveṣṭau ca lakṣyete) ( śleṣmaṇo lakṣaṇāntaram |)
śleṣmaṇaśca praduṣṭasya dantarogasya lakṣaṇam
sarvaireva prakupitairdoṣaiḥ sāmānyalakṣaṇaiḥ
śvayathustrāvagandhādi saṃnipātasya lakṣaṇam
yadā rogānvitaṃ raktaṃ dantamūlena† (?) vidyate
vidahyamānaṃ tadraktaṃ tato doṣāya kalpate
dantaraugāḥ prajāyante nānādoṣasamudbhavāḥ
dāntānāṃ dantamūleṣu bahuvyākulalakṣaṇāḥ
ityete doṣajāḥ proktā dantaraugāḥ pṛthagvidhāḥ
jarayā dantarogastu vayojñāne pravakṣyate
na doṣānnābhighātādvā yadā danto viniḥsṛtaḥ
niḥsṛte lakṣyate sadyaḥ pūyaṃ śoṇitameva vā
kuṇapaṃ visragandhaṃ ca durgandhaṃ vā yadā tadā
tamotpātikamityāhurācāryāḥ śāstrakovidāḥ
dakṣiṇe tvatha dante ca prathamaṃ dṛśyate yadā
tadā vyādhikaro rājñaḥ srāvo yokturbhayāvahaḥ
sravaṇaṃ patanaṃ cāpi dantasya sahasā yadi
daivotpātakṛtaṃ tvetadasādhyamiti kīrtyate
sa nāgaḥ śāntimicchadbhiḥ svadeśasya nṛpasya ca
svarāṣṭrātparadeśe'śu prasthāpyaḥ syādvicakṣaṇaiḥ
ityutpātakṛtasyoktaṃ dantarogasya lakṣaṇam
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi āgantorapi lakṣaṇam
patanāccalanādvā'pi samare prahatasya ca
Linked texts (3)
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit