Shivattvaratnakara 83.59
Śivattvaratnākara 83.59
- Language
- Sanskrit
83.59
jātamapyapahāsāya kalpate kavisantateḥ
śabdacchando'bhidhānānāṃ na vidhisasaṃgrahādiha
teṣāṃ svarūpamanyatra boddhavyaṃ buddhiśālibhiḥ
kāvyānāṃ kaviklṛptānāmarthāḥ proktāścaturvidhāḥ
mukhyo lakṣyastathā gauṇo vyaṅgyaścetīha kathyate
sa mukhyaḥ kathitassākṣāt saṅketenābhidhīyate
jātikriyāguṇadravyabhedātso'pi caturvidhaḥ
gauścalo dhavalo ḍittha ityādāharaṇaṃ matam
1) vācyārthānupapattau yastatsambandhī pratīyate
prayojanavaśādanyo lakṣyo'rtho lakṣaṇā tridhā
vācyārthasya parityāgādanyo'rtho yatra lakṣyate
sā jahallakṣaṇā jñeyā gaṅgāyāṃ ghoṣa ityasau
vācyārthasyāparityāgādanyo'rtho yatra lakṣyate
ajahallakṣaṇā kuntāḥ praviśantīti sā matā
jahatī sāpyajahatī svārthaṃ yā tūbhayātmikā
sā cchatriṇo vrajantīti tatrodāharaṇaṃ matam
ekena chatriṇānyeṣāṃ chatrisvamiha lakṣyate
sa gauṇo guṇasādṛśyādanyo'rtho yaḥ pratīyate
udāharaṇametasya siṃho māṇavako yathā
mukhyārthabādhe tadyogād vyaṅgyo lakṣyasya yatphalam
nāyaṃ mukhyo nāpi lakṣyo lakṣaṇāyāḥ phalaṃ yataḥ
gaṅgā mukhyastathā lakṣyo vyaṅgyaśśītalatādikaḥ
anekārthavācakaśśabdo yatra vācyaṃ vyanakti tat
vyañjanaṃ tvabhidhāmūlaṃ saṃyogādibhirucyate
saṃyogo viprayogaśca sāhacaryaṃ virodhitā
arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya sannidhiḥ
sāmarthyamaucitī deśaḥ kālo vyaktissvarādayaḥ
śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetavaḥ
saśaṅkho harirityatra yogādindraḥ pratīyate
aśaṅkho harirityatra viyogādapi vāsavaḥ
sāhacaryāddāśarathī rāmalakṣmaṇayoriti
rāmo'rjunavirodhīti virodhādbhārgavo mataḥ
sthāṇuṃ bhaja jagadvandyamityarthena śivo mataḥ
yuṣmadarthaḥ prakaraṇāddevo jānāti māmiti
Linked texts (2)
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Alaṅkārasaṅgraha — Amṛtānandayogin, Sanskrit