Ashtangahridayasamhita 1.5.113.1
Sarvāṅgasundarā 1.5.113.1
- Language
- Sanskrit
1.5.113.1
ikṣo rasaḥ saratvādiguṇayuktaḥ| tathā, kaphamūtrakṛt| saraḥ-śakṛdbhedīti kathyate| tathā, (hṛ. sū. a. 6|84)- "gurvī sarā tu pālakyā" ityuktvānantaramuktavān-"pālakyāvatsmṛtaścañcuḥ sa tu saṅgrahaṇātmakaḥ|" iti cañcuśākasya saṅgrahaṇena guṇena saratvaṃ bādhitamiti| atra snigdhabṛṃhaṇavṛṣyamadhurādiguṇena yuktaṃ ca dravyaṃ prāyaḥ pavanahantṛ dṛṣṭam| ato+asyāpīkṣurasasya mārutajittvaṃ vedyam| granthakṛtā tu spaṣṭaṃ kṛtvā noktam| bhukte hi samīraṇakṛttvamasya dṛṣṭam| tathā ca saṅgrahe (sū.a.6)-"vṛṣyaḥ śītaḥ pavanajidbhukte vātaprakopanaḥ|" iti| kharanāde+apyuktam-"mārutā+a+adhmānajananaścakṣuṣyo bṛṃhaṇo rasaḥ|" iti| sa0-sa ca-rasaḥ, agre-ikṣuprānte jātaḥ, salavaṇaḥ-īṣallavaṇaḥ| suśrute coktam (sū.a.45|156)-"atīva madhuro mūle, madhye madhura eva ca| agre tvakṣiṣu vijñeya ikṣūṇāṃ lavaṇo rasaḥ||" iti| pāṣāṇādisaṅkṣuṇṇasyekṣoḥ sadya eva yo rasa utpadyate, tasyaite yathoktā guṇā vedyāḥ, nānyathā pīḍitasyekṣurasasya| yantradantādipīḍitasyānyathā śāstrakṛtā guṇo nirdiśyate| dantapīḍito yaḥ, sa śarkarāsama iti|
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit