Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangasamgraha 18.37

Śaśilekhā 18.37

Language
Sanskrit

18.37

āme ajīrṇe cikitsā laṅghanamupavāsaḥ | viṣṭabdhe'tyarthaṃ svedaḥ | vidagdhe vamanam | avasthāviśeṣeṇa vā sarvametat sarvatrāpi | etatprasaṅga idamāha | āmānmahāsrotasi līnāt garīyasaḥ prabhṛtādvilamvikā nāma roga utpadyate | sā ca vilambikā vātaśleṣmabhyāmanubaddhā bhavati | sā cāmanāmājīrṇasadṛśalakṣaṇā taccikitsā ca | jīrṇetvanne kadācidāhārasāro raso'jīrṇo bhavatyatastallakṣaṇamucyate annavidveṣa ityādi | tatra rase'jīrṇe akṛtabhojanaḥ svapyādā lāghavāt | prabuddhaśca yadi kṣudvāntastato'pyāllaghuprayati | laghu stokam | svabhāvalaghu svalpamātra cetyarthaḥ | etaccājīrṇe doṣopahatāgnivaśādbhavati | tasya ca doṣopahatatve trividhaṃ rūpaṃ viṣamatvādi śārīre vakṣyamāṇalakṣaṇam | doṣānanubandhena caturthe rūpaṃ yattanmatvam | tasya caturvidhasyāgnerjīrṇājīrṇaniyamaṃ kālaniyamena darśayati | same'gnau valaśarīrādyapekṣayā upayuktasya bhojyasyāhārasya mātrayā copayuktasya caturbhiyāmaiḥ pāko bhavati | bheṣajasyauṣadhasya tadvat dvābhyāṃ yāmābhyām | yuktayordeśakālaśarīrādyapekṣayā prayuktayorbhojyabhaiṣajyayorityuktamevāsmābhiḥ | tīkṣṇe'gnau yathokte kāle'prāpte vipākaḥ | mande'gnau punaścirānmandatvātiśāyāpekṣayā yathoktaṃ kālaṃ bahu bahutaraṃ cātikramyā''ṭopādikaṃ ca kṛtvā | viṣame tu prakṛtānupayogaḥ yataḥ sa kadācittīkṣṇyaṃ kadācinmāndyaṃ bhajate | ajīrṇajñāne tu vartamānamevāhārātramagnirastīkṣṇo'nyo vā upakaroti sātatyena | ato viṣamo'tra noktaḥ | ata eva ca kāraṇādāha |

Linked texts (1)