Ashtangasamgraha 24.43
Śaśilekhā 24.43
- Language
- Sanskrit
24.43
nanu rasānāṃ madhurāditvena ṣaṭsaṅkhyāniyama uktaḥ sa na yujyate kevalamekarasatvamanekarasatvaṃ vā | tatrānekarasatve kāraṇaṃ vakṣyamāṇamadhurādiskandhanirdiṣṭānāṃ ghṛtatailaguḍadrākṣāśarkarāmadhumadhukādīnāṃ guṇasvādādibhedaḥ | tathā hi tvayā ye madhuratvena nirdiṣṭā guḍadrākṣādayaḥ āsvādanena te na parasparasadṛśāḥ | na ca gurutvādinā guṇena | na cāmlādiyuktā iti vaktuṃ yujyate | ato jñāyate anye viṃśiṣṭāṃ eva ta iti pratirasaskandhamānantyam | rasaikatve kāraṇaṃ jihvendriyāsvādanasāmānyam | tatra pratividhīyate bhūtotkarṣāpakarṣeṇetyādi | tatra prathamaṃ guṇabhedadūṣaṇaṃ parihriyate | yo'yamalpena bhūtānāmutkarṣeṇāpakarṣeṇa madhurāṇāṃ guṇabhedaḥ sa saṅkīrṇatvāt phale ca sadṛśatvāt sannapi na vivakṣyate | āsvādabhedādānantyaṃ parihriyate | gurvādīnāmityādi | gurvādonāṃ guṇānāṃ yadyapi pratidravyaṃ vailakṣaṇyamasti tathāpi gurutvādijātyanatikramāt gururgururlaghurlaghuriti saṅkhyābhedāvivakṣayā nirdiśyante | tadvanmadhurādiskandhapaṭhitānāṃ dravyāṇāṃ yadyapyāsvādavailakṣaṇyaṃ dṛśyate | tathāpi yanmukhopalepāhlādanādi ghṛtādiṣu madhurekhu dṛṣṭaṃ na tanmukhopalepādi dāḍimasaindhavādikṣvamlalavaṇādiṣu dṛśyate | nacaitān rasānatikramya jātyantaraṃ sambhavati | ataḥ ṣaḍeva rasāḥ nonādhikāḥ | yadi sadevānantyamaikyaṃ vā yathoktaprakāreṇa tantravyavahāre gṛhyate tato vicitrasya rasapṛṣṭhabhāvino vaktavyasyānekasya tantraṇasya śāstre prayogo na syāt | ata ānantyena rasānāṃ tatsvarūpatantraṇasyāpyānantyādvaktavyatā | ekarasatve ca viśeṣasyānuktatvāt svarūpatantraṇamapi na yujyata iti |
rasā upasaṃhṛtāḥ |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit