Ashtangasamgraha 24.51
Śaśilekhā 24.51
- Language
- Sanskrit
24.51
vīryamupasaṃhriyate gurvādyā ityādi | pūrvoktā gurvādyā aṣṭau yadotkṛṣṭaśaktayaḥ santo dravyaṃ samadhiśerate tadā vīryaśabdavācyāḥ | yadā tūtkṛṣṭaśaktiyuktā na bhavanti tadā sāmānyaguṇā eva | ye ca gurvādiviśiṣṭā dvādaśa guṇāḥ te svabhāvenaiva parasāmarthyahīnā utkṛṣṭaśaktirahitāste'pi sāmānyaguṇaśabdavācyāḥ | te na kadācidapi vīryasaṃjñāṃ labhanta iti vīryamupasaṃhṛtam | vipāka upasaṃhriyate yathārasamityādi | kecidācāryā rasānatikrameṇa pākaṣaṭkaṃ jagurvadan yathārasamiti yathāvidho rasaḥ svarūpeṇa tathāvidha eva tasya vipākaḥ tena madhurasya madhuro vipākaḥ amlo'mlasya paṭurlavaṇasya tiktastiktasya kaṭuḥ kaṭoḥ kaṣāyaḥ kaṣāyasyeti | taccācāryamatamasāmpratamayuktamiti | kutaḥ ? vyabhicārāt | etadevodāharaṇena darśayati yatsvādvityādi | yadi hi rasasadṛśaḥ sarvasya vipākaḥ syāt tata evaṃ viparyayo na syāt | te ca rasādayo dravyāt pṛthagbhāvena kāryakārakatvena vikalpyamānā apradhānā yataste sthitā api yasmin dravye na taddravye tattatsadṛśameva kāryaṃ kurvanti | etadeva yasmāddṛṣṭa ityādinidarśanena darśayati | evaṃ yathā madhurarase viparyayo dṛṣṭastathānyeṣvapi raseṣu dṛśyata ityapradhānā rasādyāḥ | dravye tu śreṣṭhamityācāryāṇāṃ mataṃ, yataste rasādyā rasavīryavipākāḥ prabhāvaśca dravyasaṃśritāḥ tatparatantrā ityarthaḥ |
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit