Ashtangasamgraha 27.3

27.3

ataḥ paraṃ pācakādayaḥ pañca pittabhedā ucyante| tatra teṣu pañcasu madhye pittasya pañcabhūtātmakatve'pyāgneyaguṇotkarṣāt kṣapitasomaguṇamāmāśayapakvāśayamadhyasthaṃ kṣapitasomaguṇatvācca tyaktadravasvabhāvaṃ sahakārikāraṇaiḥ pacanakriyāṃ prati savyāpārairvāyukledādibhiranugrahādupakārācca dahanapācanādikā kriyā tasya, tathāpi labdhāgniśabdaṃ yat pittaṃ tat pācakamityucyate | tadannaṃ pacati tatsāratvaṃ kiṭṭatvaṃ cānnasya sampādayati | śeṣāṇi pittasthānāni dhātvādīnyanugṛhṇāti svasthānasthitameva teṣūpakarotītyarthaḥ| yattu pittamāmāśayasthitaṃ tadrasākhyasya dhāto raktabhāvotpattau rañjanādrāganiṣpādanādrañjakaśabdenocyate | yattu hṛdayasthaṃ buddhyādibhiḥ kāraṇabhūtairabhipretamarthaṃ bāhyaṃ grahaṇasmaraṇadirūpeṇa sādhayati tatsādhakam| dṛṣṭisthamantastārakasthitaṃ tu rūpasyālocanāt tadāyattarūpagrahaṇaśaktitvādālocakaśaktitvena ālocakamucyate | tvaksthaṃ ca tvaco bhrājanāt dīptimattākaraṇād bhrājakaśabdenocyate | tadbhrājakamabhyaṅgādīn pācaryāta | tenaitaduktaṃ bhavati | na hyapakvaṃ dravyaṃ svaṃ kāryaṃ karoti | dṛśyante ca abhyaṅgādiprayuktānyauṣadhādīni rāṃgakāṭhinyādīni nāśayanti tāni tvaksthena pittena pacyanta iti | tadeva bhrājakaṃ yāścchāyāḥ kāntayo vakṣyamāṇāḥ pañcanāmasādyāstāḥ prakāśayati prakaṭayatīti pañca pittabhedāḥ |