Ashtangasamgraha 28.32
Śaśilekhā 28.32
- Language
- Sanskrit
28.32
nanu ca sarvarogāstridoṣaja ityuktaṃ te ca doṣāḥ parasparaviruddhāḥ | atha kathamekaḥ kruddho dvayorviruddhayoḥ satoḥ śamaṃ na yāti | tathā parasparaviruddhāssantaḥ kathaṃ rogākhyamekaṃ kāryaṃ janayituṃ samarthā bhavanti | ata uttaradvayamāha | kruddhamityādi | dvividhaḥ sannipātaḥ | viṣamadoṣaḥ samadoṣaśca | tatra viṣamadoṣe ekaṃ kruddhaṃ jetuṃ śeṣāvavalatvādubhāvapi nālamaparyāptau | same'pi doṣāḥ sannipāte parasparaṃ jetuṃ nālam | kutaḥ doṣātmakatvāt | doṣāṇāṃ hi duṣṭīkaraṇaṃ svabhāvaḥ | na tu parasparopaśamaḥ | anyaccāsādhāraṇo doṣāṇāṃ guṇaḥ prāyeṇa durlabhaḥ | yena viparītatvāt doṣonyaṃ na śamayati | etadevāha | śītadravetyādi | śītādayo hi guṇāḥ doṣāṇāṃ tulyāḥ sadṛśā dṛṣṭāḥ | tathā ca vātaśleṣmāṇau śītau | pittaśleṣmāṇau dravau | ataḥ śīto guṇe yathā vātasya hetuḥ śleṣmaṇopi | dravo yathā pittasya śleṣmaṇo'pi evamamlo lavaṇaśca | kaṭurvātapittayoḥ | ādigrahaṇāllaghu vātapittayoḥ evamanyadapyūhyam | tasmāddoṣāḥ parasparaguṇasādṛśyenāvaiparītyādanyonyaṃ parasparaṃ na jayanti | sannipāte samaṃ kupyantītyarthaḥ | iti doṣā parasparaṃ jetuṃ nālam viruddhānāṃ ekakāryajanakatve heturucyate | ārambhakamityādi | yathā parasparaviruddhamapi satvarajastama ityākhyaṃ guṇatrayaṃ yugapadviśvasya sarvasya kāraṇam dṛṣṭam | tadvadvyādherapi doṣatrayaṃ vijñeyam | asmin doṣopakramaprasaṅge doṣāṇāṃ sāmānāṃ lakṣaṇaṃ pratīkāraścocyate | vāyurityādi !
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit