Ashtangasamgraha 28.44
Śaśilekhā 28.44
- Language
- Sanskrit
28.44
evaṃ bhūtenā''mena sampṛktānradoṣān dhātuṣu rasādiṣu līnān sarvadehapravisṛtān vyāptā'śeṣakāyān anutkliṣṭāṃśca na nirharet | utkleśaḥ calanam | te ca doṣā durnirharatvādvoddhorāśrayasya śarīrākhyasya nirhriyamāṇā doṣāya syuḥ | dṛṣṭānto yathā āmāt phalānnirhriyamāṇo raso durnirharatvādāśrayasya phalākhyasya nāśāya bhavati | evaṃ doṣā api | tasmāttāṃstathāvidhān pācanādibhiḥ kṛtasaṃskārān yathāsannaṃ yathābalañca kṛtvā yathokte kāle śodhanairdravyaiḥ śodhayet | ūrdhvamāsannān vamanena | adhaāsannān virecanavastibhiśca | śira āśritāṃstadvirecaneneti | prakṛṣṭabalān tīkṣṇaiḥ śodhanaiḥ madhyān madhyavalaiḥ hīnānmṛdubhiriti yathābalam | yathāsannamiti svayaṃ vyākaroti | vaktreṇa prayuktamauṣadhamāmāśayādāśu malān hanti | ghrāṇena prayuktamūrdhvajatrūtthānāśu malān hanti | gudena prayuktaṃ pakvāśayādāśu malān hanti | sakalaśarīrākarṣaṇe'pi viśeṣārthamāśugrahaṇam | tathotkliṣṭānāmān doṣānadhomārgeṇordhvamārgeṇa vā svayamayatnena vahataḥ auṣadhaiḥ staṃbhanairna dhārayet | te hi vivṛtāḥ santo 'tisthaulyādikān rogānutpādanīyādhyāyanirdiṣṭān gadān kurvate | te ca bheṣajadveṣiṇānupakramyā gadā atisthaulyāgnisadanetyādyuktāḥ | ato vidhāraṇasya rogotpattihetutvāt prāgupekṣeta pravṛttadoṣānuguṇyena hitāśanaḥ san yāvadāmakṣayastāvat stambhanaṃ na yojyam | svayaṃ pravṛttatvānnāpi śodhanamityarthaḥ | tataḥ staṃbhayediti prāggrahaṇāllabhyate | athavā vibaddhānīṣatpravṛttāṃstaistaiḥ yathoktaiairyathāyogyapācanaiḥ pācayan nirharet | iti ekaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit